Traditie in Noord-Amerika
Duizenden jaren; per volk en gebied verschillend
Noord-Amerika telt honderden inheemse volken, elk met een eigen taal, cultuur en kennis van planten en genezing. Die kennis is duizenden jaren oud en werd vooral mondeling en via ceremonies doorgegeven.
Europeanen leerden veel van inheemse genezers. Een bekend voorbeeld is de winter van 1535 op 1536, toen de bemanning van Jacques Cartier bij het huidige Quebec aan scheurbuik leed. Ze werden genezen met een aftreksel van een boom, de annedda, waarschijnlijk de westerse levensboom, op aanwijzing van Domagaya, een zoon van het Iroquese opperhoofd Donnacona.
Tegelijk werden inheemse tradities zwaar onderdrukt. In de Verenigde Staten verbood de Code of Indian Offenses van 1883 veel ceremonies. In Canada was de potlatch van 1884 tot 1951 verboden. Pas in 1978 beschermde de American Indian Religious Freedom Act het recht van inheemse Amerikanen om hun religie te beleven, met inbegrip van ceremonies en gewijde planten.
Er is niet één inheemse geneeskunde, maar veel volken delen het idee dat gezondheid evenwicht is tussen lichaam, geest, gemeenschap en natuur. Het Engelse woord medicine heeft in inheemse tradities vaak een bredere betekenis: het gaat ook om spirituele kracht en bescherming.
Bij veel volken, zoals de Anishinaabe en volken van de Prairies, gelden vier heilige middelen: tabak, salie, veenreukgras (sweetgrass) en ceder. Ze worden gebrand om te reinigen, te bidden en te beschermen.
Het zweethuis, de sweat lodge, is bij veel volken een ceremonie van reiniging en gebed. Ook het medicijnwiel, met vier windrichtingen, is bij sommige volken een belangrijk symbool, maar niet bij allemaal.
Genezers worden vaak medicine men of medicine women genoemd. Ze leren meestal jarenlang bij een ervaren genezer, en hun rol wordt door de gemeenschap erkend.
Bij de Anishinaabe is er de Midewiwin, het Grote Medicijngenootschap, met verschillende graden van inwijding. Kennis wordt daar via ceremonies, liederen en schriftrollen van berkenbast doorgegeven.
Veel kennis is heilig of alleen voor ingewijden. Niet alles is bedoeld om met buitenstaanders te delen.
De kennis is vooral mondeling. Wat is opgeschreven, komt vaak van buitenstaanders. Een groot naslagwerk is Native American Ethnobotany van Daniel Moerman uit 1998, met duizenden planten en toepassingen bij honderden volken.
De Midewiwin bewaren kennis op wiigwaasabakoon, schriftrollen van berkenbast met symbolen.
De National Library of Medicine in de Verenigde Staten maakte de tentoonstelling Native Voices, waarin inheemse mensen zelf vertellen over gezondheid en genezing.
Inheemse geneeskunde beleeft een opleving. Sommige ziekenhuizen en klinieken, zoals binnen de Indian Health Service in de Verenigde Staten en in Canada, bieden traditionele genezing aan naast westerse zorg.
Veel planten uit inheemse kennis zijn wereldwijd bekend geworden, zoals echinacea, Canadese geelwortel en zilverkaars.
Er zijn ook zorgen. Populaire planten worden in het wild overgeoogst, en inheemse ceremonies worden soms overgenomen of verkocht zonder respect.
De plantenkennis is enorm. Echinacea werd door volken van de Prairies gebruikt bij slangenbeten, kiespijn en infecties. De bast van de wilde kers en van de rode iep dienden bij hoest en keelpijn.
Canadese geelwortel werd door de Cherokee en andere volken gebruikt bij ontstekingen. Zilverkaars (black cohosh) bij vrouwenklachten. Bloedwortel gaf een rode kleurstof en werd als middel gebruikt.
Witte salie (Salvia apiana) groeit in Californië en wordt door inheemse volken daar gebrand bij ceremonies.
Inheemse kennis hoort bij inheemse volken. Ceremonies zoals het zweethuis horen niet in een wellnesscentrum.
Witte salie wordt door de vraag naar "smudge sticks" in het wild overgeoogst, wat inheemse volken in Californië treft. Gebruik liever andere kruiden. Ook Canadese geelwortel is door overoogst bedreigd.
Uit de keuken
Noord-AmerikaSumak-limonadeEen zure, roze drank van de rode vruchtkolven van de sumak, koud getrokken.Warme dagenGladde sumakOngeveer 1 liter · 15 minuten, plus 1–2 uur trekken
Noord-AmerikaOswego-theeEen geurige thee van bergamotblad, genoemd naar de streek rond Oswego in New York.AlledaagsBergamotplant2 koppen · 10 minutenRegister
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 192
Populus tremuloides
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, koortsverlagend, versterkend, ontstekingsremmend, pijnstillend (salicylaten); herstelt de gevoelige blaas (incontinentie), kalmeert darmen bij stressdiarree, geneest wonden, verlaagt koorts, verlicht hoofdpijn.
Let opAzië · Paddenstoel · № 146
Wolfiporia cocos
In de Chinese geneeskunde een van de meest gebruikte middelen, bij vochtophoping, slechte spijsvertering en onrustige slaap. Klinisch onderzoek naar fu ling alleen is schaars.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 584
Eutrochium purpureum (syn. Eupatorium purpureum)
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, zenuwversterkend, samentrekkend, stimulerend, antiseptisch; lost nier- en blaasstenen op, verwijdert mineraalophopingen in gewrichten, traditioneel ter voorkoming van miskraam en ter voorbereiding op de bevalling.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 323
Ulmus rubra (syn. U. fulva)
Traditioneel toegeschreven
Verzachtend, voedend, samentrekkend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 368
Ceanothus americanus
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, krampwerend, slijmoplossend, kalmerend; bij gezwollen milt (o.a. na ziekte van Pfeiffer), koelt en vernauwt bloedvaten bij bloedingen en stuwing van baarmoeder, lever en lymfe.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 594
Polygonatum biflorum
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, samentrekkend, ontspannend; versterkt en smeert pezen, banden en gewrichten, helpt bij verzakking van baarmoeder en blaas, kalmeert het hartritme, bevochtigt droge toestanden (droge huid, ontlasting, luchtwegen).
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 633
Sassafras albidum
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind, vocht en kou bij gewrichtsklachten, ook als er hitte bij is, laat het bloed stromen bij stase na trauma of bij uitblijvende menstruatie, en wordt gebruikt bij jeukende huid.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 286
Eschscholzia californica
Traditioneel toegeschreven
Pijnstillend, slaapverwekkend, kalmerend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 168
Zanthoxylum americanum
Bast en bessen geven een tintelend, verdovend gevoel in de mond; ze werden traditioneel bij kiespijn, slechte doorbloeding en reuma gebruikt. Klinisch onderzoek ontbreekt.
Let opMidden-Amerika en Caraïben · Kruid · № 819
Nicotiana rustica
Ceremoniële plant van veel inheemse volken in Amerika. Tabak is verslavend en schadelijk voor de gezondheid.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 171
Oenothera biennis
De zaadolie bevat gamma-linoleenzuur en wordt verkocht bij eczeem, premenstruele klachten en opvliegers. NCCIH meldt dat de olie niet helpt bij eczeem en dat er onvoldoende bewijs is voor andere klachten.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 152
Hamamelis virginiana
Sterk samentrekkend door looistoffen. Hamamelis-water en -zalf worden uitwendig gebruikt bij kleine huidirritaties, kneuzingen en aambeien; er is beperkt maar redelijk ondersteunend bewijs.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 294
Chamaelirium luteum
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, baarmoedertonicum, braakopwekkend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 824
Hierochloe odorata
Zoet geurend gras dat bij ceremonies wordt gebrand.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 581
Veronicastrum virginicum
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, stimulerend, leverondersteunend, galbevorderend; ontstuwt lever en galblaas, bij galblaaspijn en geelzucht.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 586
Cypripedium parviflorum (syn. C. pubescens)
Traditioneel toegeschreven
Zenuwversterkend, krampwerend, versterkend, ontspannend, urinedrijvend; bij menstruatiepijn en onregelmatige menstruatie, overprikkelde zenuwen en slapeloosheid door stress, pijnverlichtend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 329
Aletris farinosa
Traditioneel toegeschreven
Oestrogeen, versterkend, spijsverteringsstimulerend, kalmerend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 587
Larix occidentalis
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, prebioticum; verbetert spijsvertering en darmflora, versterkt het immuunsysteem, onderzocht bij tumoren, helpt bij middenoorontsteking bij kinderen.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 190
Thuja occidentalis
Traditioneel toegeschreven
Ontwormend, samentrekkend, antimicrobieel, ontstekingsremmend, spierstimulerend, antiseptisch.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 332
Baptisia tinctoria
Traditioneel toegeschreven
Antiseptisch, antibacterieel, koortsverlagend, laxerend.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 156
Prunus serotina
De gedroogde bast werd lang in hoestsiropen gebruikt om prikkelhoest te dempen. Modern klinisch bewijs ontbreekt.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 598
Quercus alba
Traditioneel toegeschreven
Sterk samentrekkend; versterkt slap weefsel (diarree, ontstoken tandvlees, chronische neusverstopping, zwakke blaas), stopt bloedingen (neusbloeding, inwendige bloedingen).
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 823
Salvia apiana
Aromatische salie die door inheemse volken van Californië bij ceremonies wordt gebrand.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 35
Serenoa repens
Wordt gepromoot voor plasklachten bij een vergrote prostaat, maar volgens NCCIH helpt het daar waarschijnlijk niet bij.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 150
Actaea racemosa
Vooral verkocht bij overgangsklachten zoals opvliegers. NCCIH meldt dat de onderzoeksresultaten wisselend zijn en dat er onvoldoende bewijs is dat het helpt.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 209
Helianthus annuus
Zonnebloempitten en -olie zijn rijk aan vitamine E en linolzuur. De olie wordt gebruikt voor droge huid; claims over littekens of huidveroudering zijn niet aangetoond.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 576
Juglans nigra
Traditioneel toegeschreven
Zuiverend, laxerend, samentrekkend, antibacterieel, antiparasitair, schimmelwerend; reinigt en versterkt de dikke darm, bij huidproblemen, reizigersdiarree, sinusitis, traag werkende schildklier.