- Gebied
- Europa
- Oorsprong
- Gematigd Europa en Azië; ook inheems of verwilderd in Noord-Amerika. Achillea millefolium
- Engelse naam
- Yarrow
Europa · Kruid · № 56
Achillea millefolium
Kruid · Europa
Duizendblad
Achillea millefolium
Traditioneel gebruikt om kleine wondjes te stelpen, bij koorts en verkoudheid en als bitter voor de spijsvertering. Klinisch bewijs is beperkt.
Veiligheid en aandachtspunten
Kan allergische reacties geven bij mensen die gevoelig zijn voor composieten (zoals kamille of ambrosia). Niet gebruiken tijdens de zwangerschap.
Waarschuwingen per traditie (6)
- Kruidengeneeskunde wereldwijd: Niet in hoge doses bij zwangerschap.
- Westerse kruidengeneeskunde: Geen grote doses bij zwangerschap.
- Natuurlijke huid- en haarverzorging: Niet bij allergie voor composieten of tijdens zwangerschap.
- Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen): Niet bij zwangerschap of composietenallergie.
- Lakota-geneeskunde (Teton-Sioux): Een diepe of bloedende wond hoort bij een arts. Niet bij allergie voor composieten.
- Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde: Niet bij inwendige kou en voorzichtig bij qi-tekort. Niet tijdens zwangerschap. Mogelijk allergisch bij overgevoeligheid voor composieten (uitwendig zelden). Bevat een kleine hoeveelheid thujon: niet langdurig in hoge doses innemen.
Bereiding
Het bloeiende kruid wordt als thee, tinctuur of kompres gebruikt. Hier staat geen dosering.
Gebruik in tradities
De wetenschappelijke naam verwijst naar Achilles, die er volgens de Griekse mythe wonden van soldaten mee verzorgde. Ody beschrijft het als klassiek wondkruid van de westerse kruidengeneeskunde; ook diverse Noord-Amerikaanse volken gebruikten inheems duizendblad.
Toepassingen
Gebruik per traditie
Zo beschrijven verschillende kruidentradities dit kruid. Hoeveelheden zijn traditionele richtlijnen die op duidelijke fouten zijn gecontroleerd; ze zijn geen medisch advies. Bij giftige planten staat bewust geen dosering.
Kruidengeneeskunde wereldwijd
Toegeschreven werking
Samentrekkend, zweetdrijvend, vaatverwijdend, spijsverteringsbevorderend, regulerend voor de menstruatie, koortsverlagend; bij catarre, verkoudheid en griep, blaasontsteking, hoge bloeddruk, zware menstruatie, hooikoorts, eczeem; blad stelpt bloedingen; olie ontstekingsremmend.
Bereiding en hoeveelheid
Thee (infusie) om te zweten bij koorts, met vlierbloesem en pepermunt bij verkoudheid en griep, ook als eetlustopwekker; tinctuur in standaarddosis; kompres op spataderen; vers blad in het neusgat bij neusbloeding en als kompres op wondjes; stoominhalatie van 1 el bloemen bij hooikoorts; 5–10 druppels olie in 25 ml sint-janskruidolie als massage.
Let op: Niet in hoge doses bij zwangerschap.
Westerse kruidengeneeskunde
Toegeschreven werking
Zweetdrijvend, urinedrijvend, stimulerend, samentrekkend, versterkend, zuiverend, wondhelend; antimicrobieel, verlaagt bloedvetten, verbetert darmflora, stelpt bloedingen en kneuzingen, reguleert menstruatie, verdrijft koorts en griep via zweten.
Bereiding en hoeveelheid
Thee: 2 tl per kop, 10 min, 1–3 koppen per dag, of 120–180 ml heet tot je gaat zweten (koorts/griep); tinctuur 1–2 pipetten 3–4x per dag; zitbad (30 g per liter, 1 uur, 20 min baden) bij bloedende aambeien.
Let op: Geen grote doses bij zwangerschap.
Natuurlijke huid- en haarverzorging
Toegeschreven werking
Licht samentrekkend en bitter; van oudsher op kleine wondjes gelegd en als thee gedronken bij verkoudheid.
Bereiding en hoeveelheid
Inwendig: blad in een thee bij een beginnende verkoudheid. Uitwendig: gedroogd duizendblad in een acnetonic (zie de recepten).
Let op: Niet bij allergie voor composieten of tijdens zwangerschap.
Geneeskunde van de Haudenosaunee (Irokezen)
Toegeschreven werking
Bij koorts en stuipen van baby's, hoofdpijn en wormen bij kinderen.
Bereiding en hoeveelheid
Een paar bladeren in een kop warm water laten trekken; het water drinken of over het lichaam wrijven.
Let op: Niet bij zwangerschap of composietenallergie.
Lakota-geneeskunde (Teton-Sioux)
Toegeschreven werking
'Het kruid voor de gewonden' van Eagle Shield; zo genas hij een man die dwars door het lichaam was geschoten.
Bereiding en hoeveelheid
Het kruid kauwen en op de wond leggen.
Let op: Een diepe of bloedende wond hoort bij een arts. Niet bij allergie voor composieten.
Westerse kruiden in de Chinese geneeskunde
- Aard en smaak
- bitter, scherp, licht koud
- Meridianen
- long, blaas, lever
Toegeschreven werking
Lost wind-hitte aan de oppervlakte op: koorts, hoofdpijn, hoest en keelpijn, en dik geel of groen slijm met dorst. Koelt het bloed en stelpt bloedingen in maag, darmen en luchtwegen en bij te hevige menstruatie; bij een acute neusbloeding kleine, frequente doses verse tinctuur. Laat vastgelopen leverenergie stromen bij menstruatiepijn, hoge bloeddruk, prikkelbaarheid, hoofdpijn en rode ogen. Verdrijft wind, vocht en hitte uit hete, pijnlijke gewrichten. Bevordert het plassen en voert hitte af (koud bereid het sterkst). Duizendblad wordt vaak 'verwarmend' genoemd, maar volgens deze benadering koelt het per saldo: de scherpe smaak stimuleert, de bitterheid koelt. Het bevat, net als kamille, het ontstekingsremmende chamazuleen; de etherische olie is donkerblauw. De Chinese soorten Achillea alpina en A. wilsoniana (yi zhi hao) gelden als warm en licht giftig en worden gebruikt bij kneuzingen, reumatische pijn, zwellingen en aambeien.
Bereiding en hoeveelheid
3–9 g als kort afkooksel of infusie, of 1–5 ml tinctuur. Pluk in volle bloei (vroege tot midden zomer). Goed gedroogd kruid ruikt aromatisch, bevat meer bloemen dan blad en geen dikke stengels; de bloemen zijn wit, het blad helder groen. De bereiding stuurt de werking: een hete infusie werkt verspreidend en zweetdrijvend, een afkooksel of koude infusie is bitterder en werkt meer neerwaarts en plasbevorderend, een verse tinctuur heeft het breedste spectrum. Uitwendig: vers gekneusd kruid, of gedroogd kruid met water tot een pap, op uitslag en bultjes; gedroogd, gepoederd blad op een wondje om bloeding te stelpen; als zalf of pasta bij vochtig-hete uitslag. Pap met smeerwortel: maal 5 g smeerwortel en maak die met duizendbladtinctuur aan tot een dikke pasta; ververs minstens twee keer per dag.
Combinaties
- Met vlierbloesem en pepermunt als zweetdrijvende thee bij wind-hitte met koorts, te weinig zweten en keelpijn (met oshá bij zware keelpijn, spierpijn en hoofdpijn; met yerba mansa en encelia bij hevige spierpijn door vocht)
- Als versterking van de formule yin qiao san
- Met usnea, echinacea en paardenbloemblad bij vochtige hitte in de blaas met branderig plassen
- Met verse herderstasjetinctuur bij bloed in urine of ontlasting of te hevige menstruatie (plus berendruif bij hevige pijn)
- Met Chinees glidkruid en pleurisy root bij slijm-hitte in de longen
- Met yerba mansa en canadese geelwortel of mahoniewortel uitwendig op vochtig-hete zweren
Let op: Niet bij inwendige kou en voorzichtig bij qi-tekort. Niet tijdens zwangerschap. Mogelijk allergisch bij overgevoeligheid voor composieten (uitwendig zelden). Bevat een kleine hoeveelheid thujon: niet langdurig in hoge doses innemen.
Volksgeloof en kruidenmagie
Symbolische betekenissen uit volksgebruik en hedendaagse kruidenmagie. Het zijn overgeleverde associaties, geen werking.
Moed om te veranderen, trekt liefde aan, verhoogt paranormale gaven, laat negatieve energie los, profetische dromen, moed, genezing, liefde, huwelijk, vriendschap, psychische vermogens, vloek breken.
Kruidenmagie en rituelen
Toegeschreven werking
In de kruidenmagie verbonden met moed, liefde, waarzeggerij en bescherming.
Bereiding en hoeveelheid
De Latijnse naam Achillea verwijst naar Achilles, die volgens de mythe de wonden van zijn soldaten met duizendblad verzorgde. In China werden de gedroogde stengels gebruikt om de I Tjing te raadplegen, en in Europese volkspraktijk legde men duizendblad onder het kussen om van een toekomstige geliefde te dromen.
Huis, keuken en volksgebruik
Toegeschreven werking
Bloedstelpend; in thee bloedzuiverend, goed voor de spijsvertering en bij verkoudheid.
Bereiding en hoeveelheid
Blad en stengel (geoogst laat in de zomer) als kompres om bloedingen te stelpen; versterkende thee; verkoudheidsthee.