Kampo: Japanse kruidengeneeskunde

Kampo betekent "methode van de Han" en verwijst naar de Chinese oorsprong. Chinese geneeskunde bereikte Japan vanaf de vijfde en zesde eeuw, via Korea en direct uit China, samen met het boeddhisme en het Chinese schrift.

Het oudste bewaarde Japanse medische werk is de Ishinpō, in 984 samengesteld door de hofarts Tanba no Yasuyori. In de Edo-periode (1603–1868) ontwikkelden Japanse artsen een eigen, praktische vorm. De school van de "oude formules", met artsen als Yoshimasu Tōdō, ging terug naar het Shanghan Lun en legde nadruk op wat de arts zelf waarneemt.

In 1874 bepaalde de Meiji-regering dat nieuwe artsen westerse geneeskunde moesten studeren. Kampo raakte daardoor in de verdrukking. Een kleine groep artsen hield de kennis levend, en in de twintigste eeuw volgde een herleving.

Kampo deelt de basis van de Chinese geneeskunde, maar is eenvoudiger en praktischer. In plaats van ingewikkelde theorie staat het "patroon" centraal: de combinatie van verschijnselen die bij een bepaalde formule hoort.

Een bijzonder Japans onderdeel is de buikdiagnose, fukushin. De arts betast de buik om spanning, gevoeligheid en weerstand te voelen, en kiest op basis daarvan een formule.

Kampo werkt met vaste formules, die als geheel worden voorgeschreven en niet per patiënt worden aangepast.

In de Edo-periode werd Kampo in families en scholen doorgegeven. Vanaf de achttiende eeuw kwam ook Europese geneeskunde via de Nederlanders op Dejima binnen, het rangaku, en sommige artsen combineerden beide.

Na de Meiji-hervorming bleven alleen artsen die al praktiseerden Kampo gebruiken. Pas na de Tweede Wereldoorlog kreeg Kampo weer een plaats in de opleidingen.

Tegenwoordig schrijven veel Japanse artsen, opgeleid in westerse geneeskunde, ook Kampo voor. Kampo is sinds 2001 onderdeel van het medische curriculum.

De Ishinpō uit 984 is het oudste Japanse medische werk. Het verzamelt kennis uit Chinese bronnen, waarvan sommige verder verloren zijn gegaan.

Voor de Kampo-praktijk is het Shanghan Lun van Zhang Zhongjing, uit ongeveer 200 n.Chr., het belangrijkste klassieke werk. Japanse artsen schreven er veel commentaren op.

In de Edo-periode verschenen veel Japanse werken over formules en buikdiagnose.

Kampo is in Japan volledig opgenomen in de reguliere zorg. In 1976 werden de eerste Kampo-middelen opgenomen in de nationale ziektekostenverzekering; nu worden 148 formules vergoed.

De meeste Kampo wordt verkocht als gestandaardiseerde granulaten, gemaakt door farmaceutische bedrijven. Veel ziekenhuisartsen schrijven ze voor, vaak naast westerse medicijnen.

Er is veel wetenschappelijk onderzoek naar Kampo in Japan.

Kampo-formules bestaan uit een vaste combinatie van planten. Een bekende formule is kakkontō, met kudzu, kaneel, pioen, zoethout, gember, jujube en efedra, gebruikt bij beginnende verkoudheid.

Andere veelgebruikte planten zijn ginseng en bupleurum. Yokukansan wordt in Japan gebruikt bij onrust bij ouderen.

De planten komen deels uit Japan, maar grotendeels uit China.

Kampo is in Japan een gewone geneeskunde. Ook Kampo-middelen hebben bijwerkingen. Een bekend voorbeeld: de formule shōsaikotō, met bupleurum, werd in verband gebracht met longontsteking, vooral in combinatie met interferon.

Zoethout, in veel formules, kan bij langdurig gebruik de bloeddruk verhogen. Efedra belast het hart.