Traditie in Azië
Medisch compendium samengesteld in Korea in 1613
De Koreaanse geneeskunde, hanbang of hanui, heeft wortels in de Chinese geneeskunde, maar ontwikkelde zich door de eeuwen tot een eigen traditie. Al in de Goryeo-tijd werd Korea bekend om zijn ginseng, die naar China en Japan werd uitgevoerd.
In de vijftiende eeuw zochten Koreaanse artsen bewust naar eigen, inheemse middelen, de hyangyak. In 1433 verscheen de Hyangyak Jipseongbang, een groot werk over middelen uit Korea zelf.
Het belangrijkste werk is de Donguibogam, de "Kostbare spiegel van de Oosterse geneeskunde". Koning Seonjo gaf de hofarts Heo Jun (1539–1615) in 1596 de opdracht. Na de Japanse invasies en veel tegenslag voltooide Heo Jun het werk in 1610, en in 1613 werd het gedrukt. UNESCO nam het in 2009 op in het register van het werelddocumentair erfgoed.
De hanbang deelt veel begrippen met de Chinese geneeskunde: yin en yang, qi, de vijf fasen en de organen. Maar de Donguibogam legde nadruk op het voorkomen van ziekte en het verzorgen van het leven, en minder op het genezen van ziekte achteraf.
Een uniek Koreaanse bijdrage is de Sasang-geneeskunde, de "vier-constitutieleer" van Lee Je-ma uit 1894. Volgens deze leer behoort ieder mens tot een van vier constituties: taeyang, soyang, taeeum of soeum. Die bepaalt welke ziekten je krijgt, welk voedsel bij je past en welke middelen je helpen.
Zo wordt de behandeling afgestemd op de persoon, niet alleen op de ziekte.
Lange tijd werd de kennis aan het hof en in families doorgegeven. Hofartsen, zoals Heo Jun, werden zorgvuldig opgeleid en geselecteerd via examens.
Tegenwoordig is Korea een van de weinige landen met twee gelijkwaardige artsenberoepen. Artsen in de Koreaanse geneeskunde, hanuisa, volgen een universitaire opleiding van zes jaar en hebben een eigen staatsexamen.
Er zijn Koreaanse ziekenhuizen en klinieken, en de Koreaanse geneeskunde valt deels onder de nationale zorgverzekering.
De Donguibogam telt 25 delen en is ingedeeld in vijf hoofdstukken: inwendige geneeskunde, uitwendige aandoeningen, diverse ziekten, middelen en acupunctuur. Het werd ook in China en Japan veel gelezen en herdrukt.
De Hyangyak Jipseongbang uit 1433 beschreef inheemse Koreaanse middelen. Het Dongui Suse Bowon van Lee Je-ma uit 1894 legde de basis voor de Sasang-geneeskunde.
UNESCO beschrijft de Donguibogam als een encyclopedie van medische kennis die tot vandaag in Korea wordt gebruikt.
De Koreaanse geneeskunde is in Zuid-Korea een volwaardig onderdeel van de zorg, met universiteiten, ziekenhuizen en onderzoeksinstituten. Veel Koreanen bezoeken een hanuisa voor acupunctuur, kruidenmiddelen of advies over voeding.
Ginseng is een groot exportproduct, en Koreaanse rode ginseng, die gestoomd en gedroogd is, staat wereldwijd bekend.
Ook in het dagelijks leven leeft de traditie voort, in soepen en theeën met kruiden.
Ginseng is de bekendste Koreaanse plant. Hij groeit het best in koele bergen en wordt jarenlang geteeld voor de wortel wordt geoogst.
Andere belangrijke middelen zijn zoethout, astragalus, jujube, gember en kudzu. In de Koreaanse keuken zit veel kennis van voeding als middel, zoals in samgyetang, kippensoep met ginseng.
De Donguibogam beschrijft honderden middelen, waaronder veel uit Korea zelf.
De Koreaanse geneeskunde is een geleerde traditie met een eigen identiteit. Ze is niet zomaar een kopie van de Chinese.
Ginseng kan interacties geven met medicijnen, zoals bloedverdunners en diabetesmiddelen, en kan de bloeddruk beïnvloeden. Overleg met een arts.
Uit de keuken
AziëSaenggang-cha, Koreaanse gembertheeGember ingemaakt in honing, waarvan je in de winter een lepel in heet water roert.VerkoudheidKouSpijsverteringGemberEen pot voor ongeveer 15 koppen · 20 minuten, plus 1 week rijpen
가을들녁 · CC BY 2.0 KRAziëDaechu-cha, thee van jujubeEen zoete, donkere thee van gedroogde jujubes, lang getrokken tot hij bijna stroperig is.Rust en slaapVermoeidheid en krachtChinese dadel · Gember4 koppen · 1 uurRegister
Let opAzië · Kruid · № 149
Astragalus membranaceus
In de Chinese geneeskunde een belangrijk versterkend kruid ('qi-tonicum') bij vermoeidheid, vatbaarheid voor verkoudheid en zweten. NCCIH meldt dat er weinig betrouwbaar onderzoek bij mensen is.
Let opAzië · Kruid · № 36
Panax ginseng (ook P. quinquefolius)
Onderzoek bestaat vooral uit kleine, korte studies; er is weinig bewijs voor gezondheidseffecten.
Let opAzië · Kruid · № 677
Scutellaria baicalensis
Traditioneel toegeschreven
Koelt en droogt vochtige hitte, vooral in de longen en het bovenlichaam; kalmeert een onrustige foetus door hitte.
Let opAzië · Kruid · № 310
Platycodon grandiflorus
Traditioneel toegeschreven
Slijmoplossend, schimmelwerend, antibacterieel, bloedsuikerverlagend.
Let opEuropa · Kruid · № 64
Artemisia vulgaris
Traditioneel gebruikt als bitter voor de spijsvertering en bij een uitblijvende menstruatie. Klinisch bewijs ontbreekt grotendeels.
Let opAzië · Kruid · № 290
Bupleurum chinense
Traditioneel toegeschreven
Energietonicum, leverstimulerend, verkoelend, antibacterieel, ontstekingsremmend, pijnstillend, galbevorderend, cholesterolverlagend.
Let opAzië · Kruid · № 148
Forsythia suspensa
De vruchten (lian qiao) zijn in de Chinese geneeskunde een 'verkoelend' kruid bij beginnende verkoudheid met keelpijn en koorts, en bij huidontstekingen. Er is weinig klinisch onderzoek naar lian qiao alleen.
Let opAzië · Kruid · № 738
Artemisia argyi
Traditioneel toegeschreven
Verwarmt de meridianen en baarmoeder, stopt bloedingen door kou en verlicht pijn; het kruid van moxa.
Let opAzië · Voeding · № 636
Ziziphus jujuba
Traditioneel toegeschreven
Zoet en versterkend bij vermoeidheid, bloedarmoede en weinig energie; bouwt kracht en bloed op en maakt kruidengerechten zachter.
Let opAzië · Kruid · № 120
Angelica sinensis
In de Chinese geneeskunde een van de belangrijkste kruiden om 'het bloed te voeden', vooral bij menstruatieklachten. Westerse studies vonden geen duidelijk effect op overgangsklachten.
Let opAzië · Kruid · № 643
Rubus chingii
Traditioneel toegeschreven
Versterkt nieren en lever; bij slecht zien, vaak plassen en impotentie.
Azië · Kruid · № 304
Coptis chinensis
Traditioneel toegeschreven
Galbevorderend, antibacterieel, pijnstillend, kalmerend, ontstekingsremmend.
Let opAzië · Voeding · № 572
Zizyphus vulgaris
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, bloedsuikerverlagend, verzachtend, borstverzachtend.
Let opAzië · Voeding · № 635
Dioscorea polystachya (syn. D. opposita)
Traditioneel toegeschreven
Versterkt milt, maag en longen, helpt de hormoonhuishouding bij vrouwen te reguleren en zou de bloedsuiker verlagen.
Let opAzië · Kruid · № 124
Chrysanthemum × morifolium
De bloemen (ju hua) worden in de Chinese geneeskunde gebruikt als 'verkoelend' middel bij verkoudheid met koorts, hoofdpijn en vermoeide, rode ogen. Klinisch bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 639
Codonopsis pilosula
Traditioneel toegeschreven
Vermindert vermoeidheid, ondersteunt de aanmaak van bloedcellen en versterkt milt, maag en longen.
Let opAzië · Kruid · № 659
Angelica dahurica
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind-kou, opent de neus en verlicht hoofdpijn en tandpijn; helpt pus afvoeren.
Let opAzië · Kruid · № 751
Eucommia ulmoides
Traditioneel toegeschreven
Versterkt lever en nieren, pezen en botten; kalmeert opstijgende lever-yang en een onrustige foetus.
Let opAzië · Kruid · № 1
Zingiber officinale
Helpt bij misselijkheid, stimuleert de bloedsomloop en heeft een verwarmende werking.
Let opAzië · Voeding · № 269
Hordeum vulgare
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, licht; goed voor huid en haar.
Let opAzië · Voeding · № 637
Lycium barbarum, L. chinense
Traditioneel toegeschreven
Zoet tonicum dat volgens de traditie de yang-energie, kracht en uithoudingsvermogen versterkt en de hormoonhuishouding ondersteunt.
Let opAzië · Voeding · № 16
Camellia sinensis
Thee als drank. Onderzoek ondersteunt geen definitieve conclusie over de meeste gezondheidsclaims; extracten zijn niet hetzelfde als thee.
Let opEuropa · Kruid · № 62
Arctium lappa
De wortel gold in Europa als 'bloedzuiverend' kruid bij huidproblemen zoals eczeem en acne; het zaad wordt in de Chinese geneeskunde bij keelpijn gebruikt. Klinisch bewijs is zwak.
Let opAzië · Voeding · № 764
Prunus mume
Traditioneel toegeschreven
Trekt samen bij chronische hoest en diarree, vult lichaamsvocht aan en werd tegen wormen gebruikt.
Let opAzië · Kruid · № 127
Lonicera japonica en L. periclymenum
De bloemknoppen (jin yin hua) zijn in de Chinese geneeskunde een belangrijk 'verkoelend' kruid bij koorts, keelpijn en verkoudheid. Laboratoriumonderzoek is er volop, goede klinische studies weinig.
Let opAzië · Kruid · № 322
Cornus officinalis
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, urinedrijvend, bloeddrukverlagend, antimicrobieel.
Let opAzië · Kruid · № 723
Eriobotrya japonica
Traditioneel toegeschreven
Koelt heet slijm in de longen en laat opstandige longen- en maagenergie dalen.
Let opAzië · Voeding · № 645
Coix lacryma-jobi
Traditioneel toegeschreven
Voedzaam graan dat vocht uit het lichaam verdrijft; bij artritis en reuma, plasbevorderend, en ter verlichting van een volle borst en maagzweren.
Let opAzië · Voeding · № 733
Diospyros kaki
Traditioneel toegeschreven
Het kelkje laat de maagenergie dalen bij hik en oprispingen.
Let opAzië · Kruid · № 686
Houttuynia cordata
Traditioneel toegeschreven
Ontgift en voert pus af, vooral bij longinfecties; plasbevorderend.
Let opAzië · Voeding · № 758
Allium tuberosum
Traditioneel toegeschreven
Het zaad versterkt de nier-yang en verwarmt maag en milt.
Let opAzië · Kruid · № 725
Agastache rugosa (ook Pogostemon cablin)
Traditioneel toegeschreven
Vormt vocht om dat milt en maag blokkeert en remt misselijkheid, ook bij zomerverkoudheid.
Let opAzië · Kruid · № 136
Pueraria montana var. lobata
De wortel (ge gen) wordt in de Chinese geneeskunde bij koorts, stijve nek en dorst gebruikt. Er zijn kleine studies naar kudzu en het verminderen van alcoholgebruik, met wisselende uitkomsten.
Let opAzië · Voeding · № 661
Allium fistulosum
Traditioneel toegeschreven
Zweetdrijvend bij het begin van een verkoudheid door kou; uitwendig op zwellingen.
Let opAzië · Paddenstoel · № 41
Ganoderma lucidum
Een houtzwam uit de traditionele Chinese geneeskunde; bewijs voor behandeleffecten bij mensen is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 727
Magnolia officinalis
Traditioneel toegeschreven
Laat qi dalen, droogt vocht en lost voedselstagnatie en slijm op.