Traditie in Azië
Ontwikkeld vanaf de 8e eeuw; de Vier Tantra's herzien in de 12e eeuw
Sowa Rigpa, de "wetenschap van het genezen", is de traditionele geneeskunde van Tibet, de Himalaya en Mongolië. Ze kreeg vorm in de achtste eeuw, toen koning Trisong Detsen geneeskundigen uit India, China, Perzië en andere landen naar Tibet uitnodigde.
De grondlegger volgens de traditie is Yuthok Yonten Gonpo de Oudere, een arts uit de achtste eeuw. Zijn nazaat Yuthok de Jongere herzag in de twaalfde eeuw de Gyushi, de "Vier Tantra's", het hoofdwerk van de Tibetaanse geneeskunde.
In 1696 werd in Lhasa het geneeskundig college Chakpori gesticht. In de zeventiende eeuw liet de regent Desi Sangye Gyatso een reeks medische schilderingen maken, die de leer in beeld uitleggen. Na 1959 werd Chakpori verwoest. In 1961 werd in ballingschap in Dharamsala het Men-Tsee-Khang opgericht, dat de traditie voortzet.
Sowa Rigpa is diep verbonden met het boeddhisme. De drie "geestelijke vergiften", begeerte, haat en onwetendheid, liggen aan de basis van drie lichaamskrachten, de nyepa: lung (wind), tripa (gal) en beken (slijm). Gezondheid is hun evenwicht.
Alles is opgebouwd uit vijf elementen: aarde, water, vuur, wind en ruimte. Voeding, gedrag, seizoen en middelen kunnen het evenwicht herstellen of verstoren.
Een belangrijke figuur is de Medicijnboeddha, Sangye Menla, die met een blauwe huid wordt afgebeeld en een vrucht van de myrobalaan in zijn hand houdt, het "koninklijk middel".
Een Tibetaanse arts heet amchi of menpa. De opleiding is lang: studenten leren de Vier Tantra's uit het hoofd, leren planten herkennen en verwerken, en lopen jarenlang mee met een ervaren arts.
Bij de diagnose kijkt de arts naar de tong en de ogen, voelt hij de pols op een bijzondere manier, en onderzoekt hij de urine: de kleur, geur, het schuim en hoe die verandert als de urine afkoelt.
In 2010 erkende India Sowa Rigpa officieel als medisch systeem, naast Ayurveda, Unani en Siddha.
De Gyushi, de Vier Tantra's, is het hoofdwerk. Het bestaat uit 156 hoofdstukken en behandelt het lichaam, ziekten, diagnose, behandeling en de ethiek van de arts.
De medische schilderingen van Desi Sangye Gyatso, bij zijn commentaar de Blauwe Beril uit 1688, zijn een uniek leermiddel. Ze tonen het lichaam, planten en de leer in honderden kleine beelden.
UNESCO erkende in 2018 het lum-bad, een geneeskrachtig bad van Sowa Rigpa, als immaterieel erfgoed.
Sowa Rigpa wordt beoefend in Tibet en andere delen van China, in Ladakh en andere Himalayagebieden van India, in Nepal, Bhutan en Mongolië, en in de Tibetaanse diaspora.
Het Men-Tsee-Khang in Dharamsala leidt artsen op en heeft klinieken in heel India. In Bhutan maakt traditionele geneeskunde deel uit van de nationale zorg.
Er is groeiende internationale belangstelling, en wetenschappelijk onderzoek naar sommige middelen.
Tibetaanse middelen zijn bijna altijd mengsels, soms van tientallen ingrediënten, gemaakt tot pillen. Planten uit het hooggebergte en uit India spelen een grote rol.
Myrobalaan (arura) geldt als het belangrijkste middel. Ook saffraan, kruidnagel, nootmuskaat en kaneel komen veel voor.
Een bijzondere categorie zijn de "kostbare pillen", rinchen rilbu, waarin ook bewerkte metalen en edelstenen zitten.
Sowa Rigpa is onlosmakelijk verbonden met het Tibetaanse boeddhisme en met de Tibetaanse identiteit, die onder druk staat.
Sommige kostbare pillen bevatten bewerkt kwik (tsotel). Volgens de traditie is dat door de bewerking onschadelijk, maar dat is wetenschappelijk omstreden. Wees voorzichtig en overleg met een arts.
Uit de keuken
Er staat nog geen recept uit deze traditie op de site. Deze recepten gebruiken wel kruiden die zij kent.
Europa · TraditieSpeltkoekjes met nootmuskaat ('Nervenkekse')Het bekendste recept uit de moderne Hildegard-geneeskunde: speltkoekjes met nootmuskaat, kaneel en kruidnagel.Rust en slaapSpelt · Nootmuskaat · KaneelOngeveer 50 kleine koekjes · 1 uur, plus 1 uur koelen
Azië · Chinese keukenGestoomde peren met bei muWarm dessert voor droge, verstopte longen.Hoest en longenKievitsbloembol (bei mu) · Peer · Kaneel4–6 personen · Voorbereiding 5 min, stomen 1 uur
Azië · TraditieHaldi doodh, warme kurkumamelkMelk met kurkuma en specerijen: in Indiase huishoudens een vertrouwde drank voor het slapengaan of bij een verkoudheid.Rust en slaapVerkoudheidKurkuma · Zwarte peper en pippali · Gember1 grote mok · 10 minutenRegister
Let opAzië · Kruid · № 418
Aquilaria agallocha
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, hartversterkend, versterkend, windverdrijvend, galbevorderend; bij huidziekten, jicht en reuma, braken, slangenbeten, pijn van wonden, bronchitis bij kinderen, hoofdpijn, duizeligheid.
Let opAzië · Kruid · № 349
Phyllanthus emblica
Traditioneel toegeschreven
Verse vrucht verkoelend, urinedrijvend, laxerend, maagversterkend; schors samentrekkend; bij long- en oogontsteking, haargroei, astma, bronchitis, galklachten, bloedingen, diarree, dysenterie, bloedarmoede, geelzucht.
Let opAzië · Kruid · № 401
Aconitum heterophyllum
Traditioneel toegeschreven
Bitter tonicum, samentrekkend, koortsverlagend, maagversterkend, lustopwekkend; bij zwakte na koorts, diarree, dysenterie, hoest, indigestie; bij kinderen tegen hoest, verkoudheid, koorts en braken.
Let opAzië · Kruid · № 563
Terminalia bellerica
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, versterkend, slijmoplossend, laxerend (onrijpe vrucht), zuiverend.
Let opAzië · Kruid · № 137
Rheum palmatum
De wortel (da huang) bevat anthrachinonen: een sterk laxeermiddel. In kleine hoeveelheden werkt het door de looistoffen juist stoppend. Het werkingsmechanisme is goed bekend.
Let opAzië · Kruid · № 558
Swertia chirata
Traditioneel toegeschreven
Bitter tonicum, maagversterkend, ontwormend, laxerend, zuiverend, tegen diarree, koortswerend; bij wisselkoorts, huidziekten, darmwormen, astma, hik en braken, jicht; schorpioensteken.
Let opAzië · Paddenstoel · № 147
Ophiocordyceps sinensis (syn. Cordyceps sinensis)
Een schimmel die rupsen parasiteert. In de Tibetaanse en Chinese geneeskunde gebruikt bij vermoeidheid, longklachten en verminderd libido. Studies zijn klein en er is geen overtuigend bewijs.
Let opAzië · Kruid · № 731
Dolomiaea costus (syn. Saussurea lappa, Aucklandia lappa)
Traditioneel toegeschreven
Laat de qi in milt, maag, darm, lever en galblaas stromen; helpt tonica verteren.
Let opAzië · Kruid · № 495
Ferula foetida
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, windverdrijvend, krampwerend, slijmoplossend, licht laxerend, ontwormend, menstruatiebevorderend, zenuw- en longstimulerend.
Let opAzië · Voeding · № 269
Hordeum vulgare
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, licht; goed voor huid en haar.
Let opAzië · Voeding · № 343
Punica granatum
Traditioneel toegeschreven
Wortel- en stamschors samentrekkend en sterk lintwormdrijvend; bloemen en schil samentrekkend en maagversterkend; sap verkoelend.
Let opAzië · Kruid · № 344
Elettaria cardamomum
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, scherp, hartversterkend, maagversterkend, laxerend, urinedrijvend, windverdrijvend; bij astma, bronchitis, aambeien, blaasklachten, winderigheid, krampen door laxeermiddelen, duizeligheid, indigestie, braken.
Let opAzië · Kruid · № 139
Terminalia chebula
Haritaki wordt in de Ayurveda als verjongend middel en mild laxeermiddel gebruikt. Triphala, een mengsel van drie vruchten, is de bekendste ayurvedische formule voor de spijsvertering. Klinisch onderzoek is beperkt.
Azië · Kruid · № 415
Angelica glauca
Traditioneel toegeschreven
Hartversterkend, stimulerend; bij winderigheid, obstipatie en indigestie.
Let opAzië · Kruid · № 457
Cedrus deodara
Traditioneel toegeschreven
Hout windverdrijvend, zweet- en urinedrijvend; schors sterk samentrekkend en koortsverlagend; bij koorts, diarree en dysenterie, long- en urineklachten, reuma, aambeien, nierstenen; olie bij huidziekten en zweren.
Let opAzië · Kruid · № 436
Berberis aristata
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, maagversterkend, samentrekkend, koortswerend, zweetdrijvend, zuiverend; bij malaria en wisselkoorts (vergelijkbaar met kinine), wassen van zweren, oogziekten, aambeien, klierzwellingen; laxeermiddel voor kinderen.
Let opAzië · Kruid · № 469
Coptis teeta
Traditioneel toegeschreven
Bitter tonicum, koortsverlagend; wekt eetlust, herstelt spijsvertering, tegen winderigheid, bij geelzucht, zwakte, herstel na koorts; oogzalf bij bindvliesontsteking; in China tegen diabetes.
Let opAzië · Kruid · № 548
Rubia cordifolia
Traditioneel toegeschreven
Menstruatiebevorderend, samentrekkend, urinedrijvend, zuiverend, ontstoppend, versterkend; bij verlamming, geelzucht, urinewegobstructie, menstruatiestoornissen, borstontsteking, te weinig kraamvloed.
Let opAzië · Kruid · № 130
Nardostachys jatamansi
In de Ayurveda gebruikt als kalmerend middel bij slapeloosheid en onrust. Er is vooral dierproefonderzoek; klinisch bewijs ontbreekt.
Let opAzië · Kruid · № 402
Acorus calamus
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, versterkend, stimulerend; herstelt keel en stem (zangers), verbetert concentratie/helder denken, bij winderigheid en zuurbranden.
Let opAzië · Voeding · № 38
Cinnamomum verum
Specerij uit de binnenbast. Onderzoek naar gezondheidseffecten is voorlopig; kaneel is geen behandeling.
Let opAzië · Kruid · № 143
Picrorhiza kurroa
Een zeer bitter kruid dat in de Ayurveda en de Tibetaanse geneeskunde bij leverklachten, koorts en spijsverteringsproblemen wordt gebruikt. Onderzoek is vooral dierexperimenteel.
Let opAzië · Voeding · № 42
Syzygium aromaticum
Specerij. Kruidnagelolie met eugenol kan helpen bij kiespijn; andere claims zijn onbewezen.
Let opAzië · Kruid · № 129
Myristica fragrans
Specerij die in de Ayurveda en de Arabische geneeskunde in kleine hoeveelheden bij diarree, misselijkheid en slapeloosheid wordt gebruikt. Er is geen goed klinisch bewijs.
Let opAzië · Kruid · № 437
Bergenia ligulata
Traditioneel toegeschreven
Urinedrijvend, verzachtend, samentrekkend, versterkend; bekend om het oplossen van nierstenen; bij koorts, diarree, longklachten, oogontsteking, tandjes bij kinderen.
Let opEuropa · Kruid · № 366
Rhodiola rosea
Rozenwortel wordt verkocht als adaptogeen bij vermoeidheid en stress. Enkele studies vinden een klein effect op vermoeidheid door stress, maar ze zijn klein en van wisselende kwaliteit. Er is geen bewijs dat het verkoudheid voorkomt.
Let opAzië · Kruid · № 345
Crocus sativus
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, lustopwekkend, maagversterkend, pijnstillend, krampwerend, kalmerend, menstruatiebevorderend; bij uitblijvende menstruatie, koorts, hysterie, melancholie, witte vloed, aambeien; pasta bij kneuzingen, zenuw- en reumapijn.
Let opAzië · Kruid · № 140
Santalum album
In de Ayurveda als 'verkoelend' middel bij huidirritatie en urinewegklachten gebruikt; de olie wordt in aromatherapie gebruikt. Klinisch bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 570
Zanthoxylum alatum
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, maagversterkend, windverdrijvend, aromatisch; bij koorts, indigestie, cholera en kiespijn.
Let opAzië · Kruid · № 18
Glycyrrhiza glabra
Wortel met een lange geschiedenis in diverse traditionele geneeswijzen; klinisch bewijs voor de meeste toepassingen is onvoldoende.
Let opAzië · Kruid · № 411
Amomum subulatum
Traditioneel toegeschreven
Maagversterkend, windverdrijvend, hartstimulerend, slijmoplossend; bij spijsverteringsklachten, leverstuwing, tand- en tandvleesklachten, nierstenen (met meloenzaad), ontstoken oogleden; smaakmaker.