Traditie in Azië
Wortels in de Grieks-Romeinse oudheid; uitgewerkt in de islamitische wereld vanaf de 9e eeuw
Unani komt van het Arabische en Perzische woord Yunani, "Grieks". De traditie bouwt voort op de Griekse geneeskunde van Hippocrates en Galenus, die in de islamitische wereld werd vertaald, bewaard en sterk uitgebreid.
Vanaf de negende eeuw vertaalden geleerden in Bagdad Griekse medische werken in het Arabisch. Perzische en Arabische artsen zoals ar-Razi (865–925) en Ibn Sina (980–1037) bouwden er een rijk systeem op. Ibn Sina's Canon van de geneeskunde werd eeuwenlang in de islamitische wereld en in Europa bestudeerd.
Vanaf de dertiende eeuw kwam Unani met het Sultanaat van Delhi en later de Mogolkeizers naar Zuid-Azië, waar het opbloeide. Na de Britse overheersing zetten artsen als Hakim Ajmal Khan (1868–1927) zich in om de traditie te behouden. Hij stichtte in 1916 het Tibbia College in Delhi.
Unani gaat uit van vier lichaamssappen: bloed (dam), slijm (balgham), gele gal (safra) en zwarte gal (sauda). Hun verhouding bepaalt iemands temperament, mizaj, dat warm, koud, droog of vochtig is.
Gezondheid is het evenwicht van de sappen, en ziekte is een verstoring ervan. Het lichaam heeft een eigen genezende kracht, tabiyat, die de arts moet ondersteunen.
Zes "noodzakelijke factoren" bepalen de gezondheid: lucht, eten en drinken, beweging en rust, slapen en waken, opnemen en uitscheiden, en emoties. Een goede leefstijl is daarom de basis van de behandeling.
Een Unani-arts heet hakim. Eeuwenlang ging de kennis van meester op leerling, vaak binnen families van hakims.
Een Unani-arts behandelt op vier manieren: met leefstijl en regime (ilaj bil tadbeer), zoals cupping, aderlaten met bloedzuigers, massage en baden; met voeding (ilaj bil ghiza); met middelen (ilaj bil dawa); en in uitzonderlijke gevallen met chirurgie.
Tegenwoordig leiden universiteiten in India op tot Bachelor of Unani Medicine and Surgery (BUMS). Unani valt in India onder het ministerie van AYUSH.
De Canon van de geneeskunde van Ibn Sina, voltooid rond 1025, is het belangrijkste werk. Het telt vijf boeken, over de grondbeginselen, de middelen, ziekten per lichaamsdeel, algemene ziekten en samengestelde middelen.
Ar-Razi schreef onder meer het Kitab al-Hawi, een grote verzameling klinische waarnemingen, en een beroemde verhandeling over pokken en mazelen.
In Zuid-Azië schreven hakims eigen werken in het Perzisch en Urdu.
Unani wordt vooral in India, Pakistan en Bangladesh beoefend, met eigen ziekenhuizen, klinieken en apotheken. In India is het een erkend zorgsysteem naast de reguliere geneeskunde.
Een bekend bedrijf is Hamdard, in 1906 in Delhi gesticht door Hakim Hafiz Abdul Majeed. Het maakt onder meer de rozensiroop Rooh Afza, die in Zuid-Azië veel wordt gedronken, vooral tijdens de ramadan.
Cupping, hijama, beleeft ook buiten Zuid-Azië een opleving, onder meer onder moslims in Europa.
De Unani-apotheek is rijk aan planten uit het Midden-Oosten en Zuid-Azië. Zwarte komijn (kalonji) wordt hoog gewaardeerd. Saffraan, roos, senna en zoethout zijn belangrijke middelen.
Ook kaneel, granaatappel en fenegriek worden veel gebruikt. Middelen worden vaak bereid als siroop (sharbat), jam (majoon) of afkooksel.
Elk middel heeft volgens de leer een eigen temperament, warm of koud, droog of vochtig, en wordt gekozen om het temperament van de patiënt in evenwicht te brengen.
Unani is een geleerde traditie die moslims, hindoes en anderen in Zuid-Azië samen hebben gevormd. Ze laat zien hoe kennis tussen culturen reist.
Sommige Unani-middelen bevatten metalen of mineralen. Cupping met snijden (natte cupping) moet hygiënisch gebeuren. Overleg met een arts.
Uit de keuken
Miansari66 · CC0AziëGulkand, confituur van rozenblaadjesRozenblaadjes en suiker die samen in de zon rijpen tot een geurige, zoete pasta.Warme dagenRoos en rozenbottelEen pot van ca. 300 g · 30 minuten, plus 2–3 weken rijpen
MRG90 · CC BY-SA 4.0AziëSekanjabin, munt-azijnsiroopEen Iraanse zomerdrank: siroop van honing of suiker en azijn, met munt, aangelengd met ijskoud water.Warme dagenMuntSiroop voor ca. 12 glazen · 30 minutenRegister
Let opAzië · Kruid · № 461
Cinnamomum tamala
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, stimulerend, urine- en zweetdrijvend, ontstoppend, melkbevorderend; bij gebrek aan eetlust, blaasklachten, droge mond, verkoudheid, diarree, misselijkheid, indigestie, winderigheid, braken.
Let opAzië · Kruid · № 537
Peucedanum graveolens
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, krampwerend; bij winderigheid, hik, koliek en buikpijn, vermindert krampen door laxeermiddelen en dysenterie; drank voor kraamvrouwen; bladeren op steenpuisten en abcessen.
Let opAzië · Kruid · № 451
Cannabis indica
Traditioneel toegeschreven
Bedwelmend, maagversterkend, krampwerend, pijnstillend, stimulerend, lustopwekkend, kalmerend; slaapverwekkend, bij pijnlijke menstruatie, jeukende huidziekten, hoofdpijn, manie, kinkhoest, astma, zenuwachtig braken.
Let opAzië · Kruid · № 532
Operculina turpethum
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, ontstekingsremmend; mild vochtafdrijvend laxeermiddel bij chronische obstipatie, ascites, vergrote milt; bij reuma, verlamming, oedeem, melancholie, jicht, lepra.
Let opAzië · Voeding · № 571
Zizyphus martiana
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, maagversterkend; bladeren bij gonorroe, bindvliesontsteking, steenpuisten en abcessen, pijnlijk plassen; schors bij diarree, dysenterie, koliek en tandvleesontsteking.
Let opAzië · Kruid · № 567
Valeriana jatamansi
Traditioneel toegeschreven
Maagversterkend, stimulerend, windverdrijvend, kalmerend; bij zenuwzwakte, slapeloosheid, chorea, maagkrampen, hysterie, epilepsie, shellshock en neurose.
Let opAzië · Kruid · № 444
Boswellia serrata
Traditioneel toegeschreven
Verkoelend, urinedrijvend, aromatisch, verzachtend, licht laxerend, zuiverend, menstruatiebevorderend; bij chronische longziekten, diarree, dysenterie, menstruatieklachten, gonorroe, aambeien, leverstoornissen.
Let opAzië · Kruid · № 566
Urginea indica
Traditioneel toegeschreven
In kleine doses slijmoplossend, hartstimulerend, urinedrijvend, ontstoppend, menstruatiebevorderend; in grote doses braakopwekkend en laxerend.
Let opAzië · Kruid · № 454
Cassia fistula
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, versterkend, koortsverlagend; vruchtmoes mild laxerend (veilig voor kinderen en zwangeren); blad bij ringworm, wintertenen, reuma, aangezichtsverlamming; wortel bij koorts en hartziekten.
Let opAzië · Kruid · № 491
Eugenia jambolana
Traditioneel toegeschreven
Samentrekkend, maagversterkend, urinedrijvend, bloedsuikerverlagend; zaden bij diabetes, schors bij chronische diarree, dysenterie, zware menstruatie, sponzig tandvlees, mondontsteking; diarree bij kinderen.
Let opAzië · Kruid · № 130
Nardostachys jatamansi
In de Ayurveda gebruikt als kalmerend middel bij slapeloosheid en onrust. Er is vooral dierproefonderzoek; klinisch bewijs ontbreekt.
Let opAzië · Kruid · № 402
Acorus calamus
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, versterkend, stimulerend; herstelt keel en stem (zangers), verbetert concentratie/helder denken, bij winderigheid en zuurbranden.
Let opAzië · Kruid · № 407
Alhagi pseudalhagi
Traditioneel toegeschreven
Laxerend, urinedrijvend, slijmoplossend; bij urineretentie, hoornvliestroebeling; manna versterkend, galbevorderend, bloedzuiverend.
Let opAzië · Voeding · № 38
Cinnamomum verum
Specerij uit de binnenbast. Onderzoek naar gezondheidseffecten is voorlopig; kaneel is geen behandeling.
Let opAzië · Voeding · № 361
Cicer arietinum
Traditioneel toegeschreven
Bindmiddel en reinigend in huidmaskers en scrubs.
Let opAzië · Kruid · № 832
Alpinia officinarum
Aromatische wortelstok, traditioneel gebruikt bij spijsverteringsklachten.
Let opEuropa · Kruid · № 565
Tribulus terrestris
Traditioneel toegeschreven
Verkoelend, verzachtend, urinedrijvend, versterkend, lustopwekkend.
Let opAfrika · Kruid · № 337
Cyperus rotundus
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, pijnstillend, krampwerend voor de baarmoeder, bevordert de qi-stroom.
Let opAfrika · Kruid · № 464
Citrullus colocynthis
Traditioneel toegeschreven
Drastisch laxerend en urinedrijvend; in grote doses braakopwekkend en zeer irriterend; bij ascites, geelzucht, urineziekten, reuma, galklachten, darmparasieten, obstipatie, oedeem; zaadolie bij slangen- en schorpioenbeten.
Let opAzië · Kruid · № 232
Cuminum cyminum
Traditioneel toegeschreven
Windverdrijvend, aromatisch, maagversterkend, stimulerend, samentrekkend, verkoelend; bij gonorroe, chronische diarree, indigestie, heesheid; olie als bron van thymol tegen mijnwormen.
Let opAzië · Voeding · № 261
Cucumis sativus
Traditioneel toegeschreven
Vrucht voedend en verzachtend; zaden verkoelend, urinedrijvend, versterkend; bij keelklachten, sterk urinedrijvend met suiker, bij koorts.
Let opEuropa · Kruid · № 231
Coriandrum sativum
Traditioneel toegeschreven
Aromatisch, stimulerend, windverdrijvend, maagversterkend, verkoelend, versterkend, urinedrijvend; bij winderigheid, koliek, reuma, zenuwpijn, keelpijn, indigestie, braken, verkoudheid, galklachten.
Let opAfrika · Kruid · № 510
Holarrhena antidysenterica
Traditioneel toegeschreven
Bitter, maagversterkend, samentrekkend, sterk antidysenterisch, koortsverlagend, ontwormend; bij acute en chronische (amoeben)dysenterie en diarree, galklachten, koorts, aambeien, spoel- en draadwormen.
Let opEuropa · Kruid · № 211
Viola odorata
Traditioneel toegeschreven
V. odorata ontstekingsremmend, slijmoplossend, urinedrijvend, antitumor; V. tricolor slijmoplossend, ontstekingsremmend, urinedrijvend, antireumatisch, laxerend, versterkt haarvaten.
Let opAzië · Kruid · № 216
Origanum majorana
Een mild aromatisch keukenkruid, verwant aan oregano. Het werd als thee bij een opgeblazen buik, verkoudheid en onrust gedronken; onderzoek bij mensen is schaars.
Let opAfrika · Anders · № 28
Commiphora myrrha
Een gomhars met een lange geschiedenis in geneeskunde, ritueel, parfum en wierook. Moderne behandelclaims zijn niet vastgesteld.
Let opAzië · Kruid · № 341
Brassica juncea
Traditioneel toegeschreven
Plant bitter, licht laxerend, versterkend; olie stimulerend en huidprikkelend, antiseptisch; bij borstklachten bij kinderen, spierreuma, stijve nek, ontstekingen en zenuwpijn, buikkrampen, hardnekkig braken.
Let opAzië · Kruid · № 509
Hibiscus abelmoschus
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, windverdrijvend, verkoelend, urinedrijvend, verzachtend, maagversterkend, krampwerend, versterkend; bij zenuwzwakte, hysterie, indigestie, gonorroe, catarre van blaas en luchtwegen, jeuk.
Let opAzië · Kruid · № 39
Azadirachta indica
Al eeuwen gebruikt in de traditionele geneeskunde van India, maar er is onvoldoende klinisch bewijs voor medische voordelen.
Let opAzië · Kruid · № 482
Delphinium denudatum
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, zuiverend, maagversterkend, versterkend, pijnstillend; bij syfilis en reuma, herstel na koorts, kiespijn, tegengif bij slangenbeten en monnikskapvergiftiging.
Let opAzië · Kruid · № 129
Myristica fragrans
Specerij die in de Ayurveda en de Arabische geneeskunde in kleine hoeveelheden bij diarree, misselijkheid en slapeloosheid wordt gebruikt. Er is geen goed klinisch bewijs.
Let opEuropa · Kruid · № 97
Taraxacum officinale
Het blad werkt licht vochtafdrijvend, de bittere wortel werd gebruikt voor lever en spijsvertering. NCCIH meldt dat er weinig onderzoek bij mensen is.
Let opAzië · Voeding · № 689
Portulaca oleracea
Traditioneel toegeschreven
Koelt het bloed bij dysenterie en pijnlijk plassen; uitwendig bij zweren en insectenbeten.
Let opAzië · Kruid · № 133
Plantago ovata
De zaadhuiden vormen een slijmerige gel: een erkende bulkvormende vezel bij verstopping en lichte diarree, die ook het LDL-cholesterol iets kan verlagen.
Let opAzië · Kruid · № 181
Rauvolfia serpentina
De wortel bevat reserpine, dat de bloeddruk verlaagt en kalmeert. Reserpine was in de jaren 1950 een van de eerste moderne bloeddrukverlagers en antipsychotica, maar is grotendeels vervangen door middelen met minder bijwerkingen.
Let opAzië · Kruid · № 449
Calotropis gigantea
Traditioneel toegeschreven
Wortelschors zuiverend, versterkend, krampwerend, slijmoplossend, braakopwekkend; bij dysenterie, bronchitis, lepra, vergrote lever en milt, oedeem, wormen; werkt als digitalis op het hart.