Kruidenkennis en de culturen die haar doorgaven

Zuid-Amerika · Voeding · № 262

Aardappel

Solanum tuberosum

Een zetmeelrijke knol en een van de belangrijkste voedselgewassen ter wereld. In volksgebruik worden rauwe plakjes of geraspte aardappel op brandwonden, gezwollen ogen en hoofdpijn gelegd; daar is geen onderzoek naar gedaan.

Zuid-Amerika · Voeding · № 916

Algarrobo

Neltuma pallida (syn. Prosopis pallida)

Doornige boom uit de vlinderbloemenfamilie, verwant aan de mesquite, met zoete peulen vol suikers. De boom houdt met zijn diepe wortels het droogbos in stand.

Zuid-Amerika · Kruid · № 896

Altamisa

Ambrosia peruviana

Aromatische, behaarde ambrosiasoort. In haar gebied wordt ze gebruikt als pijnstillend, ontstekingsremmend, ontwormend en ontsmettend middel; goed onderzoek ontbreekt.

Zuid-Amerika · Voeding · № 250

Ananas

Ananas comosus

Traditioneel toegeschreven

Koortswerend, zuiverend, bitter tonicum; rijpe vrucht urinedrijvend, zweetdrijvend, verkoelend, eiwitverterend; blad laxerend en ontwormend; onrijpe vrucht sterk urinedrijvend, menstruatiebevorderend en abortief.

Zuid-Amerika · Kruid · № 866

Apenboom (pehuén)

Araucaria araucana

Oeroude conifeer die meer dan duizend jaar oud wordt. De grote, zetmeelrijke zaden zijn een voedzaam voedsel; de hars werd op wonden gebruikt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 873

Arrayán

Luma apiculata

Chileense mirte met kaneelkleurige bast, geurig blad en eetbare zwarte bessen. Traditioneel als samentrekkend middel; onderzoek ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 901

Ayahuasca

Banisteriopsis caapi

Reusachtige liaan, tot dertig meter lang. De stengel bevat harmine, harmaline en tetrahydroharmine, die het enzym MAO remmen. Daardoor wordt de DMT uit planten als chacruna via de mond werkzaam. De drank geeft visioenen, en meestal braken en diarree, wat in de traditie als reiniging geldt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 492

Ayapana

Eupatorium triplinerve

Traditioneel toegeschreven

Stimulerend, versterkend, hartstimulerend, zweetdrijvend, bloedstelpend; bitter tonicum bij indigestie, hoest en koorts, tegen scheurbuik; reinigt vuile zweren.

Zuid-Amerika · Kruid · № 869

Bailahuén

Haplopappus baylahuen

Harsige struik uit de composietenfamilie. Een bekende Chileense thee bij lever- en darmklachten; een werking is niet bewezen.

Zuid-Amerika · Kruid · № 889

Bilyea

Grimolobium pubescens (syn. Otholobium pubescens, Psoralea pubescens)

Struik uit de vlinderbloemenfamilie met drietallige bladeren. Bevat onder meer bakuchiol; extracten verlaagden in proeven met muizen de bloedsuiker. Onderzoek bij mensen ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 282

Boldo

Peumus boldus

Traditioneel toegeschreven

Leverstimulerend, urinedrijvend.

Zuid-Amerika · Kruid · № 886

Cabalonga

Cascabela thevetia (syn. Thevetia peruviana)

Struik met gele trompetbloemen, familie van de oleander. Alle delen, vooral de zaden, bevatten hartglycosiden die op het hart werken.

Zuid-Amerika · Kruid · № 857

Cachanlagua

Centaurium cachanlahuen

Klein, bitter kruid met roze bloempjes, familie van het Europese duizendguldenkruid. Traditioneel bij koorts en voor de spijsvertering; klinisch onderzoek ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 1003

Calaguala

Campyloneurum angustifolium (en verwante varens, o.a. Polypodium)

Smalbladige varen die op bomen en rotsen groeit. De wortelstok wordt al eeuwen als geneesmiddel verhandeld; goed onderzoek naar de werking bij mensen ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 911

Canchalagua

Schkuhria pinnata

Klein, fijn vertakt eenjarig kruid uit de composietenfamilie met gele bloempjes. Smaakt bitter. Er is laboratoriumonderzoek naar stoffen die op de bloedsuiker werken, maar onderzoek bij mensen ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 852

Canelo

Drimys winteri

Boom met een pittige, bittere bast. Als wintersbast was hij eeuwenlang een middel tegen scheurbuik; verder is de werking weinig onderzocht.

Zuid-Amerika · Kruid · № 891

Carqueja

Baccharis genistelloides (en B. trimera)

Vaste plant met platte, gevleugelde stengels en bijna geen bladeren. Een van de best onderzochte Baccharis-soorten; ze bevat flavonoïden die mogelijk ontstekingsremmend werken. Klinisch bewijs ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 162

Catuaba

Anemopaegma arvense / Erythroxylum catuaba

In Brazilië verkocht als opwekkend middel en afrodisiacum. Er is geen goed klinisch onderzoek; de samenstelling van producten varieert omdat verschillende bomen 'catuaba' heten.

Zuid-Amerika · Kruid · № 985

Cayaponia ophthalmica

Cayaponia ophthalmica

Klimplant uit de komkommerfamilie, door Schultes beschreven; de soortnaam betekent 'voor het oog'. De chemie is onbekend; komkommerachtigen bevatten vaak bittere, prikkelende cucurbitacinen.

Midden-Amerika en Caraïben · Kruid · № 161

Cayennepeper

Capsicum frutescens

Capsaïcine uit chilipepers wordt uitwendig gebruikt bij zenuwpijn en gewrichtspijn; hooggedoseerde capsaïcinepleisters zijn als medicijn erkend. Inwendig is het vooral een verwarmende specerij.

Zuid-Amerika · Kruid · № 924

Cebil

Anadenanthera colubrina

Doornige boom uit de vlinderbloemenfamilie, verwant aan yopo. De zaden bevatten veel bufotenine, tot ruim twaalf procent, en daarnaast wat DMT en 5-MeO-DMT. Als snuif geven ze heftige lichamelijke effecten en korte visioenen.

Zuid-Amerika · Kruid · № 1002

Chachacomo

Escallonia resinosa (en verwante soorten, o.a. E. micrantha)

Struik of boom van 2 tot 10 meter met een rossige, papierachtige schors en kleine, fijn getande bladeren vol hars en etherische olie. Over de werking bij mensen is vrijwel niets onderzocht.

Zuid-Amerika · Kruid · № 902

Chacruna

Psychotria viridis

Struik uit de koffiefamilie, tot vijf meter hoog. Het blad bevat DMT, een kortwerkende, sterk bewustzijnsveranderende stof die alleen via de mond werkt samen met een MAO-remmer zoals ayahuasca.

Zuid-Amerika · Kruid · № 919

Chanca piedra

Phyllanthus niruri (en P. stipulatus, P. urinaria)

Klein kruid met rijen fijne blaadjes en piepkleine vruchtjes eronder. In proeven remde het de vorming van niersteenkristallen en werkte het plasdrijvend; kleine studies bij mensen geven nog geen duidelijk bewijs.

Zuid-Amerika · Kruid · № 890

Chilca

Baccharis latifolia (en verwante soorten, o.a. B. pentlandii)

Snelgroeiende, dichtvertakte struik met glanzende, kleverige bladeren. Uit onderzoek is weinig bekend over de werking bij mensen.

Zuid-Amerika · Kruid · № 862

Chilco

Fuchsia magellanica

De wilde fuchsia, met hangende rood-paarse bloemen. Traditioneel als plasmiddel en bij koorts; onderzoek ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 867

Chileense aardbei (kelleñ)

Fragaria chiloensis

Wilde aardbei met grote, geurige vruchten, een van de ouders van de tuinaardbei. Het blad bevat looistoffen.

Zuid-Amerika · Kruid · № 861

Chileense laurier (triwe)

Laurelia sempervirens

Hoge, groenblijvende boom met sterk geurend blad en hout. Traditioneel bij hoofdpijn en als plasmiddel; onderzoek ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 894

Chinchircuma

Mutisia acuminata

Klimmende struik met ranken en opvallende oranjerode bloemen. In de plant zijn onder meer quercetine en arbutine gevonden; de werking bij mensen is niet onderzocht.

Zuid-Amerika · Kruid · № 926

Chiricaspi

Brunfelsia grandiflora

Struik uit de nachtschadefamilie, tot drie meter hoog, met geurende bloemen die van paars naar wit verkleuren. Bevat onder meer scopoletine en verbindingen die bij dieren stuipen veroorzaken. Geeft een gevoel van kou en tintelingen, en in grotere hoeveelheden duizeligheid en verlamming.

Zuid-Amerika · Kruid · № 917

Chuchuhuasi

Maytenus macrocarpa (syn. Monteverdia macrocarpa); in Noord-Peru ook Heisteria acuminata

Grote boom met een dikke, roodbruine bast. De bast bevat onder meer triterpenen en sesquiterpenen; in proeven werkten extracten ontstekingsremmend. Onderzoek bij mensen ontbreekt.

Zuid-Amerika · Kruid · № 378

Citroenverbena

Aloysia citrodora

Traditioneel toegeschreven

Ontspannend, helpt in slaap.

Zuid-Amerika · Kruid · № 183

Coca

Erythroxylum coca

Het blad bevat een kleine hoeveelheid cocaïne en andere alkaloïden. Kauwen of thee wordt in de Andes gebruikt tegen honger, vermoeidheid en hoogteziekte; het bewijs voor dat laatste is beperkt. Uit het blad werd cocaïne geïsoleerd, het eerste lokale verdovingsmiddel, dat tegenwoordig vooral een verslavende drug is.

Zuid-Amerika · Kruid · № 984

Cojamba

Helosis cayennensis

Een plant zonder bladgroen die parasiteert op de wortels van bomen en struiken (familie Balanophoraceae). Ze lijkt op een jonge paddenstoel, tot blijkt dat de 'hoed' een roodbruine kolf is vol piepkleine bloemetjes. De werking is nauwelijks onderzocht.

Zuid-Amerika · Kruid · № 855

Copaiba

Copaifera officinalis en verwante soorten

Boom waarvan de oliehars veel bèta-caryofylleen bevat. Gebruikt op de huid bij ontstekingen en wondjes; het bewijs komt vooral uit dier- en laboratoriumonderzoek.

Zuid-Amerika · Kruid · № 913

Corpus way

Gentianella bicolor

Klein, zeer bitter kruid uit de gentiaanfamilie, verwant aan hercampuri. Gentianen bevatten bitterstoffen die de spijsvertering prikkelen. Klinisch onderzoek ontbreekt.