Hoe de Chinese kruidengeneeskunde veelvoorkomende klachten indeelt in patronen, en welke formules daarbij passen.
Dit overzicht laat zien hoe de traditie denkt; het is geen behandelplan. Laat klachten altijd door een arts beoordelen en gebruik formules alleen onder begeleiding.
Behandeloverzicht per klacht
Spijsvertering
In de Chinese geneeskunde staat de spijsvertering centraal. De maag is de oppervlakkige yang-kant waar voedsel wordt afgebroken; de 'milt' is de diepere yin-kant waar voedsel en vocht worden omgezet. Uit de milt komt de 'verworven qi'. Kou in maag en milt staat ongeveer gelijk aan een trage stofwisseling, met weinig energie, een lage weerstand en een slechte opname. Vocht (zowel een vochtig klimaat als vet, olierijk eten en slijmige kruiden zoals rehmannia) belast de milt en geeft oedeem, zwaarte, een opgeblazen gevoel en dunne ontlasting. Voor de milt worden warme, scherpe kruiden zoals mandarijnschil en mu xiang gebruikt, plasbevorderende middelen zoals fu ling, en qi-tonica zoals ginseng en bai zhu. De maag moet volgens de traditie juist koel zijn, de milt warm. De mond is een verlengstuk van de maag: maaghitte kan zich ook uiten als zweertjes in de mond, tandvleesontsteking en kiespijn. Ook stress en emoties beïnvloeden de vertering; dan worden kalmerende middelen gecombineerd met kruiden als chai hu, die lever en milt in balans brengen.
Indigestie
Het boek onderscheidt indigestie door volheid en door tekort.
Voedselstagnatie
Opgeblazen buik, zuurbranden, weinig eetlust en verstopping of diarree.Bao he wan
Qi-stagnatie
Opgezette, opgeblazen buik en zuurbranden.Yue ju wan
Zwakte, vermoeidheid, weinig eetlust, braken, diarree, bloedarmoede en oedeem. Liu jun zi tang is de modelformule als milttekort tot vocht leidt; si jun zi tang is milder en versterkt vooral de qi.Shen ling bai zhu sanLiu jun zi tangSi jun zi tang
Milt-yang-tekort
Zoals milttekort, maar met kou; vaak een verdere stap als milttekort niet goed is behandeld.Li zhong wan
Yang-tekort van milt en nier
Zoals milt-yang-tekort, met diarree vroeg in de ochtend (rond vijf uur). Gebruik li zhong wan met monnikskap (fu zi li zhong wan).Li zhong wan
Verder in het boekEen bekend Chinees patentmiddel, de Curing Pills, wordt gebruikt bij indigestie, voedselstagnatie, een kater en klachten door een plotselinge verandering van eten, bijvoorbeeld op reis.
Maagpijn
Maagpijn hangt vaak samen met de verhouding tussen maag en lever.
Hevige of aanhoudende maagpijn, bloed braken of zwarte ontlasting: direct naar een arts.
Winderigheid
Winderigheid heeft veel oorzaken, zoals een te snelle verandering van eten, te weinig leverenzymen, te veel eten of gehaast en gespannen eten. Volgens het boek is een slechte combinatie van voedingsmiddelen de belangrijkste oorzaak: licht voedsel zoals sap, fruit en rauwe groente samen met zware koolhydraten zoals volkoren granen en bonen. Wie net vegetarisch eet, heeft vaak meer last. In de Indiase en Aziatische keuken worden daarom verwarmende specerijen zoals gember, knoflook, duivelsdrek en kerrie toegevoegd.
Als de maag-qi met vocht omhoogkomt, werkt xuan fu hua erg goed.Xuan fu dai zhe tang
Aanhoudend braken, braken bij een baby of uitdroging: naar een arts. Anorexia nervosa is een ernstige eetstoornis die professionele hulp nodig heeft.
Maagzweer en maagontsteking
Een maagzweer is een rond, uitgesleten plekje in het slijmvlies van maag of twaalfvingerige darm; bij maagontsteking is het slijmvlies meer verspreid ontstoken. Beide zijn chronisch en kunnen terugkomen, afhankelijk van eten en stress; de bacterie Helicobacter pylori speelt vaak een rol. Kenmerkend is een brandend gevoel midden boven in de buik, net onder de ribben, een vol gevoel na het eten en gewichtsverlies; de pijn is vaak erger met een lege maag, 's nachts of tussen de maaltijden en kan naar de rug uitstralen. Stop met roken, verminder stress en vermijd aspirine, ontstekingsremmers, alcohol en cafeïne.
Met droogte doordat de essentie van lever en nier afneemt.Yi guan jian
Milt-qi-tekort
Met zwakte, vermoeidheid en indigestie.Li zhong wan
Complicaties zijn een bloeding (zwarte ontlasting of bloed braken), een vernauwing (toenemende pijn, braken en een opgeblazen buik) en een doorbraak (plotseling een harde, stijve buik). Een doorbraak is een spoedgeval (112). Helicobacter wordt met antibiotica behandeld.
Hik
In de Chinese geneeskunde vooral 'opstandige qi': lever- en maag-qi bewegen te sterk omhoog.
Diarree met bloed, hoge koorts of uitdroging, en diarree bij baby's en ouderen: direct naar een arts.
Aambeien
Aambeien zijn vlezige zwellingen aan de binnen- of buitenkant van de anus. Het boek onderscheidt vier soorten uitwendige aambeien: varicose (vooral bij persen of hurken), bindweefselaambeien (een huidplooi met jeuk na de ontlasting), trombose-aambeien (een paarsblauwe bult met een hard bolletje gestold bloed) en ontstoken aambeien (acute, zeer pijnlijke zwelling zonder bolletje). Inwendige aambeien beginnen binnen de anusrand en kunnen groeien tot ze naar buiten komen; ze verlopen in drie stadia: bloeden met een kleine aambei, bloeden met een aambei die zelf of met de hand terug kan, en hevig bloeden met een aambei die niet meer terug kan.
Inwendig
Gebruik huai hua san, of het Chinese patentmiddel Fargelin.Huai hua san
Verder in het boekUitwendig beschrijft het boek een zalf van eikenschors, agrimonie, wasbesschors, duizendblad, echinacea, smeerwortel en goudsbloem, aan te brengen of in te brengen.
Bloed bij de ontlasting altijd laten onderzoeken, ook als je denkt dat het aambeien zijn.
Colitis ulcerosa
Een ontsteking van de dikke darm met buikpijn, ontlasting met slijm en pus, terugkerende diarree en soms koorts. In ernstige gevallen komen er bloedingen, meer dan zes keer per dag ontlasting, koorts en misselijkheid bij, met gewichtsverlies en bloedarmoede als gevolg. Volgens het boek kunnen de formules worden aangevuld met pioenschors, rode pioen en perzikpit.
Huai hua san zonder bittere sinaasappel, met witte pioen, grote pimpernel, bai ji, inktvisbeen en huang qin.Huai hua san
Colitis ulcerosa is een ernstige chronische ziekte die door een maag-darm-leverarts moet worden behandeld.
Leverontsteking (hepatitis)
Hepatitis A wordt overgedragen via besmette ontlasting of speeksel, bijvoorbeeld doordat vliegen op ontlasting en daarna op voedsel landen. Klachten zijn misselijkheid, braken, indigestie, pijn rechtsboven in de buik, zwakte, vermoeidheid, gele ogen en huid, prikkelbaarheid, donkere urine en bleke ontlasting. In de Chinese geneeskunde gaat het meestal om vochtige hitte in lever of galblaas, of om milt-qi-tekort met opgehoopt vocht en een overheersende lever.
Vochtige hitte in de lever
Yin chen hao tang is hiervoor de specifieke formule, ook bij galstenen en galblaasontsteking.Yin chen hao tang
Verder in het boekVolgens het boek kunnen wedeblad of -wortel en schisandra aan deze formules worden toegevoegd; Chinees onderzoek liet zien dat schisandra verhoogde leverwaarden kan verlagen.
Hepatitis moet altijd door een arts worden vastgesteld en gevolgd. Voor hepatitis B en C bestaan effectieve medicijnen.
Levercirrose
Cirrose is onherstelbare leverschade, meestal door alcohol. Er kunnen veel complicaties optreden, zoals bloedingen in maag en darm, hartfalen, maagzweren en ondervoeding. In Chinese termen gaat het om tekort (milt, nier, lever) en volheid (koud en heet vocht, stagnatie van bloed en qi) tegelijk.
Zhen wu tang met fu ling, akebia, betelnootschil, waterweegbree en zhu ling.Zhen wu tang
Verder in het boekBij ernstige ascites en zwelling noemt het boek de formule zhou che wan, die zeer sterke, giftige purgeermiddelen bevat.
Levercirrose is een levensbedreigende ziekte die door een maag-darm-leverarts moet worden behandeld. Veel kruiden belasten de lever; overleg altijd met de arts.
Lage bloedsuiker (hypoglykemie)
Klachten zijn plotseling zweten, misselijkheid, flauwvallen of het gevoel flauw te vallen, zwakte, een rood gezicht en een snelle hartslag; 's nachts kan het nachtmerries of onderbroken slaap geven. Oorzaken zijn bijwerkingen van medicijnen, een tekort van de bijnieren (zeldzaam), na de maaltijd, na inspanning, vasten, alcohol en insuline (vaak door een overgeslagen maaltijd). Met een vingerprik is de bloedsuiker eenvoudig te meten.
Milt- en harttekort met emotionele en neurologische klachten
Bij een hypo: neem direct snelle suiker (druivensuiker, limonade). Bewusteloosheid door een hypo is een spoedgeval (112). Terugkerende hypo's laten onderzoeken.
Diabetes mellitus
Diabetes is een stoornis in de verwerking van koolhydraten door te weinig (werkzame) insuline, met veel plassen, dorst, jeuk, honger, zwakte en gewichtsverlies; door het vele plassen kan ook de huid droog worden. De diagnose wordt met bloed- en urineonderzoek gesteld. In de Chinese geneeskunde heet het 'innerlijke uitputting en dorst', verdeeld in een bovenste, middelste en onderste vorm; de oorzaak is onregelmatig eten, wisselende emoties en een yin-tekortgestel, met nier-yin-tekort als basis. De bovenste vorm geeft hitte en yin-tekort in de long met dorst en veel plassen; de middelste vorm daarnaast meer eetlust en honger; de onderste vorm (nier-yin-tekort) oorsuizen, nachtelijk zaadverlies, nachtzweten, warmte in handpalmen, voetzolen en borst en een droge mond.
Bovenste vorm
Bai hu tang met ginseng (bai hu jia ren shen tang).Bai hu tang
Het boek stelt dat diabetes type 2 vaak te genezen is met minder suiker en kruiden. Diabetes moet altijd medisch worden behandeld en gecontroleerd; stop of verander nooit zelf medicatie. Kruiden kunnen de bloedsuiker beïnvloeden; overleg bij gebruik van insuline of tabletten.
Te snel werkende schildklier
Een te snel werkende schildklier gaat vaak samen met een vergrote schildklier (struma), volgens het boek door een laag jodiumgehalte, of met de ziekte van Graves, een auto-immuunziekte. Klachten zijn hartkloppingen, gewichtsverlies, slecht tegen warmte kunnen, uitpuilende ogen, hoge bloeddruk en angst.
Schildklierziekten moeten door een arts worden behandeld. Jodiumrijk zeewier kan een te snel werkende schildklier juist verergeren.
Trage schildklier
Bij een trage schildklier maakt de schildklier te weinig hormoon. Primair komt dat meestal door de ziekte van Hashimoto, waarbij de afweer de schildklier aantast; secundair door te weinig aansturing vanuit de hypofyse. Klachten zijn kouwelijkheid, dun, droog, broos haar, vermoeidheid en spierzwakte, trage reflexen, een lage lichaamstemperatuur, onverklaarde gewichtstoename en een droge huid. De Chinese kruidengeneeskunde raadt zeewier in het eten aan en gebruikt formules die de yang van nier en milt stimuleren.
Een trage schildklier wordt met schildklierhormoon behandeld; overleg altijd met de arts.
Lupus (SLE)
Lupus is een auto-immuunziekte, mogelijk met een sterke erfelijke component, die veel organen en bindweefsel kan aantasten. In het begin zijn de klachten vaag: vermoeidheid, weinig eetlust, vermagering, gewrichtspijn, lichte koorts, gevoeligheid voor zonlicht en huiduitslag (vaak een vlindervormige uitslag midden op het gezicht). Later kunnen lever, nieren, hart en bloedvaten, spijsvertering en zenuwstelsel worden aangetast; nierfalen is de belangrijkste doodsoorzaak.
Hitte door volheid
Plotseling begin, hoge koorts, een rood gezicht, rode uitslag en vlekken, prikkelbaarheid, dorst, gewrichtsklachten, verstopping en weinig donkere urine; in ernstige gevallen coma en ijlen.Xi jiao di huang tang
Inwendige hitte door yin-tekort
Lichte middagkoorts, warme handpalmen en voetzolen, donkerrode uitslag, nachtzweten, vermoeidheid, slapeloosheid, pijnlijke gewrichten en rug en haaruitval.Qing hao bie jia tang
Yang-tekort van milt en nier
Een bleek gezicht, oedeem van gezicht en ledematen, een opgezette buik, koude ledematen, kortademigheid, dunne ontlasting en vaak plassen.Wu ling san
Verder in het boekHet boek beschrijft voor elk type een aangepaste versie van de formule; zie de varianten op de formulepagina.
Lupus moet door een reumatoloog worden behandeld. Kruiden kunnen hooguit aanvullend zijn, in overleg met de behandelaar.
Trombocytopenische purpura
Een auto-immuunziekte waarbij bloedplaatjes worden afgebroken, met blauwe plekken, bloedingen en daardoor infecties. Komt vooral voor bij kinderen en jongvolwassenen, vaker bij vrouwen. De acute vorm volgt vaak op een virusinfectie en begint plotseling met rillingen, koorts, blauwe plekken en bloedingen van huid en slijmvliezen; de chronische vorm wisselt af met rustige periodes en gaat vaak samen met een vergrote milt.
Bloeding door hitte in het bloed
Plotseling begin met koorts, veel diep paarse plekken, bloed in de urine en een rood gezicht.Xi jiao di huang tang
Vuur door yin-tekort
Meer paarsrode plekken, vooral aan de benen, met duizeligheid, oorsuizen, warme handpalmen en voetzolen, nachtzweten, bloedend tandvlees, neusbloedingen en hevige menstruatie.Zuo gui wan
Milt-qi-tekort
Lichtere, roze plekken die komen en gaan, met vermoeidheid, duizeligheid, hartkloppingen en weinig eetlust.Gui pi tang
Een laag aantal bloedplaatjes kan levensgevaarlijke bloedingen geven en moet door een internist of hematoloog worden behandeld. Veel bloedbewegende kruiden verhogen het bloedingsrisico.
Kanker
Volgens het boek wordt kanker in China tegenwoordig zelden alleen met kruiden behandeld. Waar mogelijk wordt de tumor eerst operatief of op een andere medische manier behandeld; kruiden worden aanvullend gebruikt om bijwerkingen te verminderen, het herstel te ondersteunen en terugkeer te helpen voorkomen. Het boek beschrijft vijf strategieën: qi en bloed laten stromen (onder meer mandarijnschil, mu xiang, agarhout, knolcyperus, dang gui, chuanxiong, dan shen en yan hu suo); verhardingen verzachten (sargassum, kombu, brunel, bei mu, gua lou); slijm en vocht omvormen (ban xia, fu ling, zhu ling, lingzhi, jobstranen); 'gif' verdrijven (onder meer huang lian, huang qin, paardenbloem, houttuynia en ku shen); en de eigen kracht ondersteunen met tonica voor qi, bloed en yin.
Ondersteuning bij bestraling en chemotherapie
Het boek noemt een combinatie van lingzhi, huang qi en ligusterbes.
Kruiden genezen geen kanker en mogen een behandeling nooit vervangen of uitstellen. Veel kruiden hebben wisselwerkingen met chemotherapie en andere kankermedicatie: gebruik ze alleen in overleg met het behandelteam.
Behandeloverzicht per klacht
Luchtwegen
Bij klachten van de bovenste luchtwegen door wind en kou (kou, rillingen, pijnlijk lijf, hoest met dun, waterig slijm, niet zweten, een oppervlakkige, gespannen pols) gebruikt het boek ma huang tang. Bij wind en hitte (koorts, afkeer van warmte, keelpijn, licht rillen, zweten, hoest met dikker geel slijm, een snelle pols en een roodachtige tong) yin qiao san. Volgens het boek komt het eerste beeld overeen met een gewone verkoudheid en het tweede met griep.
Hoge koorts, benauwdheid, hoest langer dan drie weken of bloed ophoesten: naar de huisarts.
Astma en emfyseem
Astma is een omkeerbare vernauwing van de kleinere luchtwegen, uitgelokt door allergie, weersveranderingen, stress, verkoudheid, emoties, inspanning of onbekende factoren. Kenmerkend zijn plotseling piepen (vooral bij uitademen), een beklemd gevoel op de borst en een droge of slijmerige hoest, vaak na eerdere aanvallen. Bij emfyseem (COPD) ontbreekt het gevoel van vernauwing en ontstaan piepen, kortademigheid en hoest geleidelijker; roken is een veelvoorkomende oorzaak, net als langdurige blootstelling aan stoffen zoals asbest, kwarts en kolenstof.
Niet kunnen zweten
Ma huang tang, vooral met zi wan, abrikozenpit, klein hoefbladbloem, gua lou en bai bu.Ma huang tang
Ook tussendoor te gebruiken, tussen de ma huang-formules door.Xiao chai hu tang
Hitte
Met dik geel slijm, meer dorst en een rood gezicht.Ding chuan tang
Astma en COPD moeten medisch worden behandeld; stop nooit met voorgeschreven inhalatoren. Een astma-aanval met ernstige benauwdheid of blauwe lippen is een spoedgeval (112). Ma huang (efedra) is gevaarlijk voor hart en bloeddruk.
Griep en longontsteking
Griep is een veelvoorkomende virusinfectie van de luchtwegen, vooral in de winter, die zich verspreidt via druppeltjes (zoals bij niezen) en via ogen en mond. Handen wassen en je gezicht niet aanraken na contact met een zieke verkleinen de kans. Na één tot zes dagen komen koorts (het verschil met een verkoudheid), rillingen, een lopende neus, keelpijn, gezwollen klieren, hoofdpijn op het voorhoofd, spier- en gewrichtspijn, droge hoest, pijn op de borst en zwakte. Kinderen kunnen piepen. Griep gaat meestal vanzelf over; yin qiao san zou volgens het boek kunnen helpen voorkomen en verkorten. Griep kan overgaan in longontsteking door bacteriën of virussen.
Verder in het boekVolgens het boek werken wedeblad en -wortel, yuan zhi en houttuynia sterk tegen virussen; ze kunnen los of in de formules worden gebruikt.
Longontsteking is een ernstige ziekte die door een arts moet worden behandeld, vaak met antibiotica. Bij benauwdheid, verwardheid, hoge koorts bij ouderen of kwetsbare mensen: direct de huisarts bellen.
Tuberculose
Tuberculose is een bacteriële ziekte die vooral de longen aantast, maar ook hersenvlies, nieren en bloed kan treffen; de bacterie verspreidt zich via hoesten. Steeds meer tbc is ongevoelig voor de gangbare middelen. In de Chinese geneeskunde gaat het om long-yin-tekort, met droge, chronische hoest (soms met bloed), gewichtsverlies, hitte in handpalmen, voetzolen en borst, nachtzweten, koorts en rillingen. Volgens het boek zelf werken kruiden hier maar matig.
Tuberculose is een meldingsplichtige infectieziekte die met een lange antibioticakuur moet worden behandeld. Wie mogelijk is blootgesteld, laat zich testen via de GGD. Kruiden mogen de behandeling nooit vervangen.
Borstvliesontsteking
Een pijnlijke ontsteking van het longvlies, met een scherpe, stekende pijn die het ergst is bij inademen en bij bewegen van de borstkas, aan één of beide kanten. Samen met kortademigheid wijst het vaak op een ernstige ziekte. Mogelijke oorzaken zijn longontsteking, een longembolie, een klaplong, longkanker, reumatische ziekten zoals reumatoïde artritis of lupus, en tuberculose. In de Chinese geneeskunde valt het onder pijn op de borst door stagnatie.
Belangrijkste formule
Het boek noemt gua lou xie bai bai jiu tang: gua lou en Chinese bieslook (xie bai) met rijstwijn, eventueel aangevuld met ban xia, dan shen, fu ling, yan hu suo of hou po.
Pijn bij ademhalen, zeker met kortademigheid, altijd direct medisch laten beoordelen: het kan om een longembolie of klaplong gaan (112).
Allergieën van de bovenste luchtwegen
Bij hooikoorts en allergische neusslijmvliesontsteking raakt het neusslijmvlies ontstoken door prikkels zoals pollen, huisstof, dierenhaar, schimmels, voedsel of grassen; seizoensgebonden of het hele jaar door. Chronisch kan het leiden tot poliepen in neus en bijholten. Kenmerkend zijn een heldere, waterige neusafscheiding, een jeukende neus, niezen en tranende, jeukende ogen.
Allergie, bijholteontsteking en hoofdpijn op voorhoofd en slapen
Verder in het boekTierra noemt daarnaast trikatu, de ayurvedische mengeling van zwarte peper, lange peper en gember die de spijsvertering verwarmt en vocht droogt, en capsules met echinacea, Canadese geelwortel, knoflook en guldenroede. Een oud huismiddel voor een verstopte neus is een beetje geraspte mierikswortel met honing en azijn: de scherpte laat de neus lopen.
Canadese geelwortel niet tijdens zwangerschap of langdurig.
Keelpijn en heesheid
Keelpijn met een droog, brandend gevoel en een hese stem
Verder in het boekBij heesheid noemt het boek een stukje kalmoeswortel kauwen ('het kruid van de zanger' in India) en zoethoutthee met honing.
Kalmoes bevat asaron: niet inslikken en niet vaak gebruiken. Heesheid die langer dan drie weken aanhoudt, laten onderzoeken.
Behandeloverzicht per klacht
Hart en bloedvaten
Hart- en vaatziekten zijn in westerse landen een van de belangrijkste doodsoorzaken en hangen sterk samen met leefstijl en voeding. Een hartinfarct is vaak het eindpunt van onder meer hoge bloeddruk, beroertes, aderverkalking en angina pectoris. Bekende risicofactoren zijn erfelijkheid, stress, overgewicht, te weinig beweging, hoge bloeddruk, een hoog cholesterol, diabetes en roken; veel ervan zijn te voorkomen. Het boek noemt dan shen, he shou wu, dang gui, lingzhi, notoginseng en ginseng als kruiden die vaak in formules voor hart en bloedvaten zitten.
Hartziekte (algemeen)
Het hart regeert het bloed en de bloedsomloop. Hartziekte ontstaat volgens de Chinese geneeskunde door stagnatie van bloed en qi en door tekort aan qi en yang. Pijn op het hart komt meestal door stagnatie van hartbloed, maar kan ook voortkomen uit zwakke hartspier bij hart-qi-tekort, of oedeem bij hart-yang-tekort. Kruiden werken volgens het boek meer als voeding op het hele lichaam dan als gericht medicijn, en moeten worden ondersteund door aanpassingen in voeding en leefstijl.
Tekort aan qi en yin met zwakte, kortademigheid, hartkloppingen, vermoeidheid en slapeloosheid
Volgens het boek specifiek bij hartziekte, vooral met hartkloppingen.Zhi gan cao tang
Verder in het boekHet boek noemt ook meidoornbes en -bloesem, lindebloesem, nachtcactus (Cactus grandiflorus), lelietje-van-dalen, knoflook en cayennepeper.
Hartziekte hoort bij een cardioloog. Lelietje-van-dalen is zeer giftig voor het hart: niet gebruiken. Veel kruiden hebben wisselwerkingen met hartmedicatie en bloedverdunners. Pijn op de borst: bel 112.
Hoge bloeddruk
De bloeddruk wordt gemeten als bovendruk (de kracht waarmee het hart samentrekt) en onderdruk (de druk tussen de slagen); hoger dan 140 over 90 geldt als hoog. In de Chinese geneeskunde is hoge bloeddruk geen ziekte op zich, maar deel van een breder patroon van disbalans; leefstijl en voeding staan voorop.
Opstijgende lever-yang bij een zwaarlijvig, sterk gestel met een grote, gezwollen buik
Als basis; met gou teng en tian ma bij wind, brunel en long dan cao bij hitte, weegbreezaad en long dan cao bij vocht, en du zhong, sang ji sheng en Chinees warkruid bij yang-tekort.Liu wei di huang wan
Verder in het boekZeeoorschelp, brunel en long dan cao kunnen naar behoefte worden toegevoegd. Licht geroosterd, gemalen cassiazaad is een verkoelende koffievervanger; koffie verwarmt juist en versterkt opstijgende lever-yang. Het boek noemt ook triphala, guggul, knoflook en meidoorn.
Hoge bloeddruk moet door een arts worden behandeld en gecontroleerd; stop nooit zelf met bloeddrukmedicatie. Kruiden kunnen de werking ervan beïnvloeden.
Lage bloeddruk
Een bovendruk van 90 of lager geldt als laag. Ook dit is meer een teken van disbalans dan een ziekte, vaak samen met een trage schildklier, bloedarmoede, duizeligheid, weinig eetlust en vermoeidheid. Een chronisch qi-tekort kan tot lage bloeddruk leiden; dan worden tonica gegeven.
Verder in het boekBij qi-tekort kunnen huang qi, ginseng en dang shen worden toegevoegd. Volgens Chinees onderzoek verhoogt kaneeltakje in hoge doses de bloeddruk, vooral samen met huang qi; westerse kruidkundigen gebruiken ook knoflook en cayennepeper.
Flauwvallen of duizeligheid bij opstaan laten onderzoeken.
Aderverkalking
Bij arteriosclerose verharden de slagaders; bij atherosclerose hopen vetten en andere stoffen zich op in de vaatwand.
Verder in het boekVolgens het boek verlagen he shou wu en dan shen het cholesterol. De ayurveda gebruikt triphala en guggul; westerse kruidkundigen meidoorn, linde, knoflook en leverkruiden zoals mahonie of zuurbes en artisjokblad.
Een hoog cholesterol en aderverkalking horen bij de huisarts. He shou wu kan de lever beschadigen. Guggul en knoflook hebben wisselwerkingen met bloedverdunners.
Angina pectoris
Hevige pijn op de borst, moeite met ademen en een beklemd gevoel op de borst, niet door te veel eten of zware inspanning. De belangrijkste oorzaak is bloedstagnatie.
Belangrijkste formule
Het boek noemt gua lou xie bai bai jiu tang, aangevuld met vier van deze bloedbewegende kruiden: dan shen, saffloer, notoginseng, rode pioen, chuanxiong, yan hu suo en kaneeltakje.
Het Chinese patentmiddel Salvia Pills combineert dan shen met borneol. Dan shen werkt ook los of samen met hartgespan.
Verder in het boekHet boek noemt ook meidoornbes, lindebloesem, hartgespan, cayennepeper en knoflook.
Pijn op de borst is een spoedgeval: bel 112. Angina pectoris moet door een cardioloog worden behandeld; dan shen en andere bloedbewegende kruiden versterken bloedverdunners.
Spataderen
In de Chinese geneeskunde een uiting van bloedstagnatie, geen ziekte op zich. Het bloed in beweging brengen staat voorop.
Si wu tang met saffloer, perzikpit en dan shen.Si wu tang
Verder in het boekHet boek noemt ook hong hua tao ren jian. Uitwendig: een sterke thee van toverhazelaar, witte-eikenschors en/of paardenkastanje met een snufje cayennepeper; drenk er een flanellen doek in en leg die twee keer per dag 20–30 minuten zo warm mogelijk op de plek.
Een warme, rode, pijnlijke kuit kan op trombose wijzen: direct naar de huisarts. Niet te heet aanbrengen.
Gezwollen lymfeklieren
Volgens het boek veroorzaakt door vastzittende hitte en slijm.
Verder in het boekBrunel, oesterschelp, sargassum en kombu zijn, los of samen, de belangrijkste kruiden bij struma en gezwollen klieren.
Klieren die langer dan drie weken gezwollen blijven, hard of pijnloos zijn of samengaan met koorts, nachtzweten of gewichtsverlies: laten onderzoeken.
Behandeloverzicht per klacht
Urinewegen
In de Chinese geneeskunde horen de urinewegen bij de nier en de blaas; de nier regelt het openen en sluiten van de blaas. Urineweginfecties ontstaan meestal door vochtige hitte in de blaas.
Urineweginfectie
Kenmerkend zijn pijnlijk of branderig, moeizaam en vaak plassen. Blaasontsteking is de chronischere vorm; bij nierontsteking is er vaak ook lage-rugpijn.
Koorts, flankpijn, bloed in de urine, klachten bij mannen, kinderen of zwangeren, of klachten die niet binnen enkele dagen verbeteren: naar de huisarts. Een nierbekkenontsteking moet met antibiotica worden behandeld.
Veel plassen
Er zijn verschillende oorzaken, ook nierontsteking en een vergrote prostaat.
In de westerse geneeskunde vaak een auto-immuunziekte. De Chinese geneeskunde onderscheidt volheid en tekort.
Volheid door vochtige hitte in de urinewegen, soms met stenen
Het boek noemt san jin tang ('afkooksel van drie gouden').
Tekort aan nier-yin
Volgens recenter Chinees inzicht speelt ook bloedstagnatie mee; eiwit in de urine wordt gezien als een vorm van bloedstagnatie. Combineer bloedbewegende kruiden zoals dan shen, distel, pioenschors en hartgespan met liu wei di huang wan.Liu wei di huang wan
Nierziekten moeten door een nefroloog worden behandeld. Veel kruiden worden via de nieren uitgescheiden of kunnen de nieren belasten.
Nierstenen
Kleine stenen kunnen meestal worden uitgeplast. Volgens het boek werken dezelfde kruiden bij nier- als galstenen: yin chen hao, akebia, rabarber en kurkuma.
Oedeem kan een teken zijn van hart-, nier- of leverziekte: laat de oorzaak onderzoeken. Plotselinge zwelling van één been: denk aan trombose.
Behandeloverzicht per klacht
Vrouwelijke voortplantingsorganen
Si wu tang geldt als de basisformule bij bloedtekort in de gynaecologie. Klachten rond menstruatie, zwangerschap en overgang altijd met een huisarts, verloskundige of gynaecoloog bespreken.
Vermijd dang gui bij hevige menstruatie: het werkt sterk bewegend en kan de bloeding versterken. Hevige pijn kan op endometriose wijzen: laat het onderzoeken.
Hevige menstruatie en baarmoederbloeding
Qi-tekort
Gui pi tang met ezelshuidgelatine, bij tekort aan qi en bloed met bleekheid, een slecht geheugen, slapeloosheid en neiging tot lage bloedsuiker.Gui pi tang
Agrimonie met notoginseng; volgens het boek ook effectief bij bloeding door qi-tekort.
Functioneel bloedverlies rond de overgang
Si wu tang, of agrimonie met notoginseng, samen met nierkruiden zoals xu duan, Chinees warkruid, goji en bereide en rauwe rehmannia.Si wu tang
Hevig of onregelmatig bloedverlies, bloedverlies na de overgang of tussen de menstruaties: altijd laten onderzoeken. Hevig bloedverlies met duizeligheid of flauwvallen is een spoedgeval.
Onvruchtbaarheid
Tekort van lever en nier
Het boek noemt wu zi wan ('vijf zaden'): cuscuta, babchi, schisandra, goji, weegbreezaad, Chinese framboos en verwante kruiden.
Bloedstagnatie bij endometriose
Si wu tang met knolcyperus, yan hu suo en hartgespan.Si wu tang
Bloedstagnatie, eierstok- of baarmoederslijmvliesontsteking of een afwijkende ligging van de baarmoeder
Laat onvruchtbaarheid onderzoeken door huisarts of gynaecoloog. Stop met kruiden zodra je zwanger bent of wilt worden, tenzij je arts of verloskundige akkoord is.
Neiging tot miskraam
Het boek beschrijft formules om een miskraam te helpen voorkomen.
Nier-yang-tekort
Volgens het boek ba wei di huang wan met Chinees warkruid, xu duan, du zhong, goji en ligusterbes, soms met monnikskap.
Gebruik tijdens de zwangerschap alleen kruiden in overleg met verloskundige of arts. Monnikskap en veel andere kruiden uit deze formules zijn gevaarlijk voor het ongeboren kind. Bloedverlies of buikpijn tijdens de zwangerschap: bel direct de verloskundige.
Moeizame bevalling
Het boek beschrijft formules om de bevalling te versnellen, de weeën te versterken en bij uitputting door een lange bevalling ginsengthee.
Weeën versterken
Volgens het boek dang gui shao yao san, eventueel tijdens de hele zwangerschap.
Een bevalling hoort onder begeleiding van een verloskundige of arts. Het boek noemt ma huang tang met monnikskap om de bevalling te versnellen; dat is levensgevaarlijk voor moeder en kind en nemen we bewust niet over.
Borstontsteking
Vuur in de levermeridiaan
De belangrijkste oorzaak volgens het boek. De kenmerkende formule is wu wei xiao du yin ('ontgiftend afkooksel met vijf ingrediënten'), aangevuld met gua lou-schil, bei mu en pioenschors.
Borstontsteking met koorts, een harde rode plek of algemeen ziek zijn: neem contact op met de huisarts of lactatiekundige; soms zijn antibiotica nodig. Ga door met voeden of kolven.
Verder in het boekVenkelzaad, paardenbloemwortel en bernagie, los of samen, zouden de melkproductie verhogen; heemstwortel zou de melk voller maken.
Ge gen tang bevat ma huang, dat in de moedermelk komt: niet tijdens borstvoeding zonder overleg. Bernagie bevat pyrrolizidine-alkaloïden en is niet geschikt tijdens borstvoeding. Vraag een lactatiekundige om advies.
Liu jun zi tang met mu xiang en sha ren, bij buikpijn, misselijkheid, diarree, weinig eetlust en een mager lichaam; met gedroogde gember bij kou en bamboeschaafsel bij hitte.Liu jun zi tang
Verder in het boekHet boek noemt ook een mosterdpap op de buik in het begin van de zwangerschap, en een mengsel van één deel gemalen korianderzaad op vier delen suiker met rijstwater.
Gebruik kruiden tijdens de zwangerschap alleen in overleg met de verloskundige. Ban xia is volgens veel bronnen niet geschikt tijdens de zwangerschap. Bij hevig braken en uitdroging (hyperemesis): neem contact op.
Overgang
Overgangsklachten zoals opvliegers, nervositeit, hartkloppingen, stemmingswisselingen en slapeloosheid komen volgens de Chinese geneeskunde vooral door nier-yin-tekort en/of vastgelopen leverqi.
Nier-yin-tekort
Liu wei di huang wan, alleen of met goji-wortelschors, bai wei, ligusterbes, rauwe rehmannia en dang gui.Liu wei di huang wan
Volgens het boek de meest kenmerkende formule bij overgangsklachten.Er xian tang
Bloedverlies na de overgang altijd laten onderzoeken.
Baarmoederverzakking
Meestal door qi-tekort. Volgens het boek heeft Chinees onderzoek bittere sinaasappel (zhi ke) effectief bevonden bij verzakking van baarmoeder, endeldarm of maag.
Formule
Bu zhong yi qi tang met veel huang qi (tot 30 g per dag) en 35 g bittere sinaasappel.Bu zhong yi qi tang
Een verzakking laten beoordelen door huisarts of gynaecoloog; bekkenbodemfysiotherapie helpt vaak. Bittere sinaasappel in hoge dosis kan hartkloppingen en een hogere bloeddruk geven.
Vleesbomen en cysten
Stagnatie van bloed en vocht met knobbels onderin het bekken
Volgens het boek sterker met zedoarwortel en wang bu liu xing (bloedstagnatie) en storax, gua lou en bei mu (slijm). Het boek noemt ook schubben van het schubdier; dat is een beschermde diersoort.Gui zhi fu ling wan
Verder in het boekWesterse kruidkundigen gebruiken volgens het boek monnikspeper, samen met dagelijks 20 minuten een warm kompres met wonderolie en een warmtekussen.
Vleesbomen en cysten altijd laten onderzoeken en volgen door een gynaecoloog.
Behandeloverzicht per klacht
Mannelijke voortplantingsorganen
Klachten van prostaat, testikels en potentie altijd met een huisarts of uroloog bespreken.
Impotentie
Meestal door nier-yang-tekort. Na een operatie aan prostaat of dikke darm kan ook bloedstagnatie de oorzaak zijn.
Bloedtekort en stagnatie
Si wu tang met zedoarwortel, saffloer, wang bu liu xing en niu xi.Si wu tang
Verder in het boekHet boek noemt ook ashwagandha: een theelepel met honing, drie keer per dag.
Testikelontsteking
Formule
Huang lian jie du tang, die bij alle infecties en ontstekingen wordt gebruikt.Huang lian jie du tang
Verder in het boekHet boek noemt ook een mengsel van echinacea, Canadese geelwortel en knoflook, elke twee à drie uur en afbouwen als de klachten zakken. In India wordt een olie van gotu kola (een paar minuten zacht verwarmd in sesamolie, afgekoeld en gezeefd) op het scrotum aangebracht, en een theelepel gotu kola-poeder met honing drie keer per dag ingenomen.
Een pijnlijke, gezwollen testikel is een spoedgeval: het kan om een torsie gaan (direct naar de huisarts of spoedeisende hulp). Een ontsteking door een soa moet met antibiotica worden behandeld.
Verder in het boekHet boek noemt ook een tinctuur van echinacea, Canadese geelwortel, kreosootstruik (chaparral) en knoflook, met thee van krulzuring en paardenbloemwortel. In India: thee van gember, kurkuma en ongeraffineerde suiker; ghee gekookt met saffraan; en het slijm van tulsizaad.
Afscheiding uit de penis wijst vaak op een soa: laat je testen. Chaparral (kreosootstruik) kan ernstige leverschade geven en wordt hier afgeraden.
Prostaatklachten
Veel mannen rond de vijftig krijgen een vergrote prostaat, volgens het boek meestal door niertekort.
Nier-yin-tekort
Liu wei di huang wan, aangevuld met bloedbewegende kruiden (dan shen, chuanxiong, rode pioen, zedoarwortel, saffloer, wang bu liu xing, niu xi), plasbevorderende kruiden bij een trage of onvolledige straal (waterweegbree, fu ling) en sargassum en kombu om zwellingen te verzachten.Liu wei di huang wan
Ontsteking en vocht in de lever- en blaasmeridianen
Ook een combinatie van huang bai, huang qin, paardenbloem, talk, akebia en yin chen hao.Long dan xie gan tang
Verder in het boekHet boek noemt het Chinese patentmiddel Kit Kat Pills bij een vergrote prostaat met vaak plassen, en zaagpalmbessen bij een goedaardig vergrote prostaat (twee capsules, drie keer per dag).
Laat prostaatklachten onderzoeken; een vergrote prostaat en prostaatkanker geven vergelijkbare klachten.
Behandeloverzicht per klacht
Zenuwstelsel en psyche
Hoofdpijn en migraine
Hoofdpijn is vaak een teken van een onevenwichtige voeding of leefstijl, het weer en andere invloeden van buiten, maar ook van emoties. Terugkerende hoofdpijn zoals migraine wordt beïnvloed door stress en voeding, maar komt meer direct voort uit een disbalans in doorbloeding, stofwisseling en zenuwstelsel; de lichtflitsen en vertekende beelden ontstaan door vernauwing van bloedvaten in de hersenen. Migraine komt vaak in families voor, vooral bij vrouwen tussen tien en dertig, en neemt na het vijftigste meestal af. De Chinese geneeskunde onderscheidt vier plekken: hoofdpijn op het voorhoofd (maag en darmen, 'yang ming'), op de kruin (lever), bij de slapen (galblaas) en op het achterhoofd en in de nek (blaasmeridiaan). Chuanxiong, bai zhi en gao ben zijn belangrijke losse kruiden om toe te voegen.
Uitwendig of acuut, door wind (spanning en kramp)
Bij hoofdpijn aan beide kanten, op voorhoofd, achterhoofd, kruin of als migraine, eventueel met duizeligheid, rillingen, koorts en een verstopte neus.Chuan xiong cha tiao san
Wind, kou en vocht met meer betrokkenheid van lever en maag
Plotselinge, zeer hevige hoofdpijn, hoofdpijn met nekstijfheid, koorts, uitval of verwardheid, of hoofdpijn na een val: direct naar een arts (112).
Stress, angst, hysterie en slapeloosheid
In de Chinese geneeskunde huisvest het hart de geest (shen), en de lever zorgt dat qi en emoties soepel stromen. Raakt het hart oververhit of ontbreekt het aan yin of bloed, dan is de geest onrustig: je slaapt slecht, schrikt snel of voelt je opgejaagd. Stokt de leverqi, dan uit zich dat eerder als geïrriteerdheid, gespannenheid en somberheid, vaak samen met een onrustige maag.
Kalmerend en krampwerend
Ook toe te voegen aan elke formule bij stress, angst, onrust, slapeloosheid en krampen; sterker met wilde-jujubezaad, biotazaad, fu shen en albizia-bloem.Gan mai da zao tang
Leverbloedtekort met leverhitte
Vooral bij slapeloosheid waarbij je kort na het inslapen wakker wordt, nervositeit, frustratie en angst. Drakentand en oesterschelp maken deze en andere formules sterker bij hartkloppingen en slapeloosheid.Suan zao ren tang
Opstijgend levervuur
Slapeloosheid met hoge bloeddruk, hoofdpijn, boosheid, onrust en een vol of pijnlijk gevoel op de borst.Long dan xie gan tang
Hitte en slijm
Slapeloosheid met onrust, hartkloppingen, duizeligheid, misselijkheid, veel wit slijm en schuchterheid.Wen dan tang
Yin-tekort van hart en nier
Slapeloosheid door overwerk en te veel studeren, met vergeetachtigheid, onrust, vermoeidheid, nachtelijk zaadverlies en droge ontlasting.Tian wang bu xin dan
Nervositeit, slapeloosheid, vergeetachtigheid, nachtmerries, hartkloppingen en vooral geestelijke vermoeidheid door een lage bloedsuiker.Gui pi tang
Een breed scala aan zenuw- en psychische klachten
Volgens het boek de veelzijdigste van alle Chinese formules.Chai hu gui zhi tang
Verder in het boekWesterse kruiden bij stressklachten volgens het boek: glidkruid (ook bij het afkicken van alcohol en drugs), valeriaan (mild slaapmiddel, meer bij kou), passiebloem (slapeloosheid), hop (slapeloosheid door spijsverteringsklachten), kamille (kalmerend, ook bij snel huilen) en Amerikaanse ginseng. Ayurvedische middelen: jatamansi (Indiase valeriaan, milder), kalmoes (focus en concentratie), duivelsdrek, en brahmi (gotu kola of Bacopa monnieri), alleen of met kalmoes, jatamansi en ashwagandha. Ook shiro basti: warme brahmi-olie op het hoofd, bijvoorbeeld een half uur voor het douchen in de hoofdhuid masseren; het druppelen op het voorhoofd hoort bij een opgeleide panchakarma-therapeut. Voor brahmi-olie: laat 115 g gedroogde brahmi in een liter sesamolie met een halve liter water sudderen tot alleen de olie over is, en zeef.
Cinnaber in zhu sha an shen wan en tian wang bu xin dan bevat kwik: niet gebruiken. Kalmoes bevat het kankerverwekkende asaron. Het boek noemt ook een klysma met duivelsdrek; dat nemen we niet over. Bij aanhoudende angst, somberheid of slapeloosheid: zoek hulp bij de huisarts.
Geheugenzwakte en dementie
Niertekort
Meestal door afnemende functie van nier en lever. Yuan zhi (geheugen), he shou wu (anti-veroudering, hersenen en geheugen) en goji zijn nuttige aanvullingen; het boek noemt ook hertengewei.Ba wei di huang wan (jin gui shen qi wan)
Verder in het boekWesterse kruidkundigen gebruiken ginkgo-bladextract voor de doorbloeding van de hersenen. Ayurvedisch: gelijke delen brahmi (vooral Bacopa), kalmoes, jatamansi en ashwagandha, fijn gemalen met ghee, een theelepel drie keer per dag.
Geheugenproblemen laten onderzoeken door de huisarts. Ginkgo versterkt bloedverdunners; he shou wu kan de lever beschadigen.
Verder in het boekBij hitte noemt het boek gelijke delen gotu kola, kalmoes, duivelsdrek en jatamansi, met twee delen ghee en één deel honing tot pillen gekneed, drie keer per dag.
Depressie, manie en schizofrenie zijn ernstige aandoeningen die behandeling door een huisarts, psycholoog of psychiater nodig hebben. Stop nooit zelf met psychiatrische medicatie. Bij gedachten aan zelfdoding: bel 113 of 0800-0113.
Behandeloverzicht per klacht
Gewrichten en zenuwen
Rugpijn en ischias
Stagnatie van wind, kou en vocht
Kou in de lage rug, pijn die langs de wervelkolom naar de benen uitstraalt en afkeer van kou.Du huo ji sheng tang
Nier-yin-tekort
Rugpijn die beter wordt van druk en massage, zwakte tot in de benen, erger na inspanning, met onrust, angst, slapeloosheid, dorst, warme handpalmen en voetzolen, nachtzweten en middagkoorts.Liu wei di huang wanZhi bai di huang wanZuo gui wan
Pijn die van de rug naar de flanken en buik uitstraalt en moeite met lang staan.Wu yao shun qi san
Vochtige hitte
Met pijn in knieën en lage rug en donkere urine.Er miao san
Rugpijn met uitval van kracht of gevoel in de benen, problemen met plassen of ontlasting, of een doof gevoel in het zitvlak: direct naar de huisarts of spoedeisende hulp.
Ma xing yi gan tang (een variant van ma huang tang met jobstranen) of yi yi ren tang.Ma huang tangYi yi ren tang
Reumatoïde artritis moet door een reumatoloog worden behandeld om gewrichtsschade te voorkomen. Formules met monnikskap of ma huang alleen onder begeleiding.
Spierzwakte en spieratrofie
Spieratrofie ('wei-syndroom') geeft spierzwakte, motorische beperkingen en in een later stadium verlamming. Het boek noemt onder meer multiple sclerose, spierdystrofie, myotone syndromen, myasthenia gravis, hormonale spierziekten, periodieke verlamming en hysterische verlamming.
De genoemde ziekten zijn ernstig en horen bij een neuroloog; kruiden kunnen hooguit aanvullend zijn.
Epilepsie
Bij epilepsie verliest iemand af en toe plotseling het bewustzijn of krijgt acute krampen, soms met een val, schuim op de mond, wegdraaiende ogen, schokken van de ledematen en een schreeuw. Na de aanval voelt het als wakker worden uit een uitputtende slaap; een aanval duurt seconden tot minuten. Primaire epilepsie is erfelijk, secundaire ontstaat door hersenletsel. In de Chinese geneeskunde gaat het om inwendige leverwind en vocht, uitgelokt door stress, voeding, erfelijkheid of troebel slijm. Onder emotionele stress raken lever en nieren uitgeput; yin kan yang dan niet meer in toom houden, hitte zet zich vast met inwendige wind, en lichaamsvocht dikt in tot wind en slijm die het zenuwstelsel blokkeren. Ook onevenwichtige voeding kan milt en maag beschadigen, met troebel slijm en wind die opstijgen en het hart blokkeren.
Algemeen
Xiao yao san, of een van de formules hieronder, met naar behoefte ban xia, tian nan xing, yuan zhi, bamboeschaafsel, oesterschelp, tu fu ling en shi chang pu.Xiao yao san
Epilepsie moet door een neuroloog worden behandeld; stop nooit zelf met anti-epileptica. Een aanval die langer dan vijf minuten duurt of snel op een volgende volgt is een spoedgeval (112). Veel kruiden kunnen de werking van anti-epileptica beïnvloeden.
Behandeloverzicht per klacht
Letsel
Letsel, wonden, brandwonden en snijwonden
Volgens het boek gebruik je geneeskrachtige olie bij kneuzingen waarbij de huid kapot is en alcoholische smeersels als de huid heel is. Het boek verkiest ze boven koude kompressen, omdat ze ontstekingsremmend zijn en het bloed in beweging brengen zonder het herstel te remmen. Wrijf ze ruim in, of leg een zachte doek met olie of smeersel een tot twee uur op de plek.
Verder in het boekGeneeskrachtige olie: laat shi chang pu, notoginseng, gardenia, rabarber, chuanxiong en saffloer in water sudderen tot het meeste water verdampt is, zeef, voeg sesamolie toe en laat sudderen tot al het water weg is. Alcoholisch smeersel: laat dezelfde kruiden met mirre twee weken tot zes maanden trekken in alcohol, een paar centimeter boven de kruiden, en zeef. Voor een koelere werking menthol, wintergroen- en kamferolie erbij; voor een warmere kaneelolie. Eenvoudiger: geraspte knoflook en/of gember in sesam- of olijfolie, of in alcohol of appelciderazijn.
Qi li san bevat cinnaber (kwik). Smeersels met wintergroen of kamfer nooit innemen en niet op grote of open wonden of bij kinderen. Het boek noemt ook terpentijn; dat irriteert de huid en raden we af. Diepe, grote of vuile wonden en brandwonden groter dan een handpalm: naar de huisarts of spoedeisende hulp.
Behandeloverzicht per klacht
Huid
Eczeem, dermatitis, jeuk, acne, belroos en psoriasis
Dermatitis omvat veel huidklachten met roodheid, nattende of droge, schilferende huid; eczeem is de chronische vorm. Er kunnen qi, bloed, longen, dikke darm, milt, maag, nieren en hart bij betrokken zijn; in een later stadium speelt vaak bloedstagnatie mee, wat genezing moeilijker maakt. Oorzaken van buiten zijn wind, kou, vocht of hitte, die long en afweer-qi verstoren. Vastzittende hitte in maag en darmen komt door te veel vet en verwarmend eten, zoals vet vlees, olierijk eten, suiker, alcohol en specerijen; ook koude, vochtige schelpdieren kunnen tot vastzittende hitte leiden. Vocht ontstaat altijd door een verstoorde spijsvertering, die op haar beurt de longen (die de huid regeren) aantast. Hitte in het bloed ontstaat door te veel stress, die de nier-qi uitput en het hart (emoties en bloedvaten) belast. Een tekort aan qi en bloed geeft een slecht gevoede huid.
Uitslag over het hele lichaam, ook gezicht en handen, met hitte, jeuk, zwelling en etter, erger 's nachts; vooral bij jonge kinderen.Shi wei bai du tangFang feng tong sheng san
Belroos (erysipelas) is een bacteriële infectie die met antibiotica moet worden behandeld; bij koorts en een snel uitbreidende rode plek direct naar de huisarts.
Bevriezing (witte, gevoelloze huid) langzaam opwarmen en medisch laten beoordelen.
Koortslip, genitale herpes en gordelroos
Herpes simplex is een terugkerende virusinfectie met kleine blaasjes op lippen, mond of geslachtsdelen. Het boek onderscheidt hitte in het bloed en vochtige hitte in de levermeridiaan.
Verder in het boekAntivirale kruiden zoals wedewortel en -blad, yuan zhi en paardenbloem kunnen worden toegevoegd; pioenschors, xuan shen en rauwe rehmannia koelen hitte in het bloed.
Gordelroos bij of rond het oog, bij ouderen of mensen met een verminderde afweer: binnen drie dagen naar de huisarts voor antivirale middelen.
Verder in het boekUitwendig: knoflook met olijfolie, tea tree-olie of tinctuur van bloedwortel.
Bloedwortel (Sanguinaria) is bijtend en kan de huid ernstig beschadigen; gebruik het niet. Tea tree-olie niet onverdund en nooit inslikken.
Haaruitval
De Chinese geneeskunde ziet haaruitval meestal als bloedstagnatie; vaak begint het met nervositeit die de qi laat vastlopen en later tot bloedstagnatie en haaruitval leidt.
Stagnatie van bloed en qi
Het boek noemt dan shen yin; bij bloedtekort met dang gui en bereide rehmannia erbij.
Plotselinge of pleksgewijze haaruitval laten onderzoeken; het kan samenhangen met schildklierproblemen of ijzertekort.
Steenpuisten en karbonkels
Een steenpuist is een etterende infectie rond een haarzakje en talgklier die zich in het onderhuidse weefsel uitbreidt; een karbonkel is dieper, groter en ernstiger. Beide horen bij giftige vochtige hitte.
Een steenpuist in het gezicht, een karbonkel, koorts of een snel uitbreidende roodheid: naar de huisarts. Niet zelf uitknijpen.
Behandeloverzicht per klacht
Mond, ogen en oren
Mond- en tandvleesklachten komen volgens het boek meestal door maaghitte. De ogen worden geregeerd door de lever, het vermogen om te zien hoort bij de nieren; daarom worden formules die leverhitte koelen en lever- en nier-yin voeden samen met verkoelende kruiden gebruikt.
Verder in het boekHet boek beschrijft een mondspoeling van eikenschors, ratanhiawortel, wasbesschors, echinacea, mirre en Canadese geelwortel: laat 115 g twee weken in een halve liter water trekken, zeef, voeg een paar druppels muntolie toe en spoel twee keer per dag met een theelepel in een monddouche. In India worden de tanden bij sponzig, ontstoken tandvlees twee of drie keer per dag gepoetst met fijn haritaki-poeder (he zi), en wordt triphala ingenomen.
Bloedend of terugtrekkend tandvlees laten beoordelen door tandarts of mondhygiënist.
Verder in het boekHet boek noemt ook een tinctuur van echinacea, Canadese geelwortel en knoflook, drie of vier keer per dag, en oordruppels van toortsbloemen en/of wijnruit in olijfolie, of knoflooksap met evenveel olijfolie.
Geen oordruppels gebruiken bij een mogelijk geperforeerd trommelvlies of loopoor. Oorpijn bij jonge kinderen met koorts, of oorpijn die langer dan drie dagen duurt: naar de huisarts. Wijnruit is giftig.
Doofheid en oorsuizen
Moeilijk te behandelen, zeker als de klacht langer dan een jaar bestaat.
Niertekort
Met lage-rug- en gewrichtspijn, duizeligheid, wazig zien, impotentie en nachtelijk zaadverlies; ci zhu wan met goji, ligusterbes, Chinees warkruid en bereide rehmannia, of ba wei di huang wan.Ci zhu wanBa wei di huang wan (jin gui shen qi wan)
Gedeeltelijk gehoorverlies met hoofdpijn, koorts, afkeer van kou en wind, pijnlijke gewrichten en jeukende oren; fang feng tong sheng san bij volheid met longhitte, jing fang bai du san als wind de longen aantast.Fang feng tong sheng sanJing fang bai du san