- Gebied
- Europa
- Oorsprong
- Middellandse Zeegebied; nu wereldwijd geteeld en verwilderd. Foeniculum vulgare
- Sanskriet
- Satupuspa
- Engelse naam
- Fennel, Fennel seed
- Andere namen
- Venkelzaad
Europa · Kruid · № 72
Foeniculum vulgare
Kruid · Europa
Venkel
Foeniculum vulgare
Het zaad wordt traditioneel gebruikt bij winderigheid, een opgeblazen gevoel en krampjes. Er zijn enkele kleine studies, maar het bewijs is beperkt.
Veiligheid en aandachtspunten
Niet langdurig of in geconcentreerde vorm geven aan zuigelingen of tijdens de zwangerschap; de etherische olie bevat estragol. Allergie is mogelijk bij selderij- of wortelallergie.
Waarschuwingen per traditie (6)
- Kruidengeneeskunde wereldwijd: Geen hoge doses bij zwangerschap.
- Westerse kruidengeneeskunde: Niet bij zwangerschap.
- Natuurlijke huid- en haarverzorging: Vloeibare reinigers in de koelkast bewaren en na een week vervangen; het poeder blijft droog lang goed.
- Kallawaya-geneeskunst in Bolivia: De etherische olie niet gebruiken.
- Curanderismo van Noord-Peru: Niet in grote hoeveelheden of langdurig bij zwangerschap.
- Chinese materia medica: Niet bij hitte.
Bereiding
Zaad als thee of gekauwd na de maaltijd; de knol als groente. Hier staat geen dosering.
Gebruik in tradities
Venkel is een van de negen kruiden uit de Angelsaksische bezwering. In India worden venkelzaadjes (saunf) na het eten gekauwd. Ody noemt het een klassiek middel bij spijsverteringsklachten.
Toepassingen
Gebruik per traditie
Zo beschrijven verschillende kruidentradities dit kruid. Hoeveelheden zijn traditionele richtlijnen die op duidelijke fouten zijn gecontroleerd; ze zijn geen medisch advies. Bij giftige planten staat bewust geen dosering.
Kruidengeneeskunde wereldwijd
Toegeschreven werking
Windverdrijvend, circulatiebevorderend, ontstekingsremmend, melkbevorderend, licht slijmoplossend, urinedrijvend.
Bereiding en hoeveelheid
Zaadthee na de maaltijd bij winderigheid, indigestie en koliek, en om de melkproductie te verhogen; mondspoeling bij tandvleesklachten; gorgelen bij keelpijn; tinctuur samen met laxeermiddelen tegen krampen; wortelafkooksel bij gruis; olie met tijm en eucalyptus als borstwrijfmiddel.
Let op: Geen hoge doses bij zwangerschap.
Westerse kruidengeneeskunde
Toegeschreven werking
Windverdrijvend; bij buikpijn, opgeblazen gevoel en gasvorming (ook bij kinderen), kalmeert droge hoest en kriebelhoest.
Bereiding en hoeveelheid
Thee van zaad: 1 tl per kop, 10–12 min, 3 koppen per dag; siroop 1–2 tl; tinctuur 5–30 druppels; 1 druppel etherische olie of 1–2 tl kruidenolie op de buik masseren.
Let op: Niet bij zwangerschap.
Ayurvedische materia medica
Toegeschreven werking
Stimulerend, aromatisch, windverdrijvend, urinedrijvend, menstruatiebevorderend, laxerend; bij hoest, winderigheid, koliek, dysenterie, galklachten, borst-, milt- en nierziekten, hoofdpijn; regelt menstruatie; olie tegen mijnwormen.
Bereiding en hoeveelheid
Poeder van de vrucht 1–3 g; gedestilleerd venkelwater (arka) 28–56 ml; etherische olie alleen in enkele druppels onder deskundige begeleiding.
Ayurveda in het dagelijks leven
Toegeschreven werking
Spijsverteringsbevorderend, zoet en bitter van smaak.
Bereiding en hoeveelheid
¼–½ tl zaden in ghee fruiten in pilav, fajita's, pompoen en pasta.
Natuurlijke huid- en haarverzorging
Toegeschreven werking
Licht reinigend en verfrissend; wordt in verzorging gebruikt voor de vette en de onzuivere huid.
Bereiding en hoeveelheid
Uitwendig: venkelzaad of -poeder in vloeibare reinigers en poederreinigers (zie de recepten).
Let op: Vloeibare reinigers in de koelkast bewaren en na een week vervangen; het poeder blijft droog lang goed.
Kallawaya-geneeskunst in Bolivia
Toegeschreven werking
Om de melkproductie te steunen, waarbij men ook de borsten met een warm aftreksel masseert, en bij lever- en nierklachten.
Bereiding en hoeveelheid
Een theelepel gekneusd zaad 10 minuten laten trekken.
Let op: De etherische olie niet gebruiken.
Curanderismo van Noord-Peru
Toegeschreven werking
Hinojo bij buikkramp, winderigheid en buikpijn, na de bevalling en in mengsels voor de zenuwen.
Bereiding en hoeveelheid
Kruid of zaad kort laten trekken, met kamille, munt of anijs.
Let op: Niet in grote hoeveelheden of langdurig bij zwangerschap.
Chinese voedingstherapie
Toegeschreven werking
Verwarmend tonicum voor de spijsvertering: versterkt milt en maag en ondersteunt lever en nieren.
Chinese materia medica
- Aard en smaak
- scherp, warm
- Meridianen
- lever, nier, milt, maag
Toegeschreven werking
Venkelzaad (xiao hui xiang) verdrijft kou en verlicht pijn in de onderbuik en bij liesbreuk of pijnlijke testikels, en regelt de maagenergie bij buikpijn, misselijkheid en weinig eetlust door kou.
Bereiding en hoeveelheid
Traditionele dosering: 3–9 g per dag, meestal in afkooksel.
Combinaties
- Met kaneelschors, gedroogde gember en mu xiang bij liesbreuk door kou
- Met ban xia en verse gember bij een koude maag
Let op: Niet bij hitte.
Volksgeloof en kruidenmagie
Symbolische betekenissen uit volksgebruik en hedendaagse kruidenmagie. Het zijn overgeleverde associaties, geen werking.
Beschermt het huis, zuivert lichaam en geest, geeft moed, olie bevordert heling, zaden in badwater ontspannen, moed, kracht, reiniging.
Kruidenmagie en rituelen
Toegeschreven werking
In de kruidenmagie verbonden met bescherming van het huis, zuivering en moed.
Bereiding en hoeveelheid
In het Angelsaksische Negenkruidenzegen is venkel een van de negen beschermende kruiden. In middeleeuws Europa hing men op Sint-Jansavond venkel boven de deur tegen boze geesten, en Romeinse schrijvers als Plinius meenden dat venkel het gezichtsvermogen versterkt.
Tags
Bronnen
- en.wikipedia.org
- Michael & Lesley Tierra, Chinese Traditional Herbal Medicine, vol. II: Materia Medica and Herbal Resource (1998)
- Owen Jackson, Chinese Herbal Medicine (2020)
- Penelope Ody, The Complete Medicinal Herbal (1993; 2017)
- L. D. Kapoor, CRC Handbook of Ayurvedic Medicinal Plants (1990)
- Stacey Dugliss-Wesselman & Susan Gregg, Herbal Remedies Made Simple (2018)
- Rainer W. Bussmann & Douglas Sharon, Medicinal Plants of the Andes and the Amazon (2015)
- Joseph W. Bastien, Healers of the Andes: Kallawaya Herbalists and Their Medicinal Plants (1987)
- Louis Girault, Kallawaya. Guérisseurs itinérants des Andes (1984)