Traditie in Azië
Klassieke geschriften uit de eerste eeuwen v.Chr. en n.Chr.
De Chinese geneeskunde is een van de oudste doorlopende geneestradities ter wereld. In een graf bij Mawangdui, gesloten in 168 v.Chr., vonden archeologen zijdemanuscripten met recepten tegen tweeënvijftig kwalen. Ze laten zien hoe oud de kennis al was.
De klassieke basis ligt in een paar grote werken. De Huangdi Neijing, de "Innerlijke klassieker van de Gele Keizer", kreeg in de laatste eeuwen v.Chr. vorm. Het Shennong Bencao Jing, de kruidenklassieker van de mythische boer-keizer Shennong, beschrijft 365 middelen. Rond 200 n.Chr. schreef Zhang Zhongjing het Shanghan Lun, over koortsziekten, met formules die nog steeds worden gebruikt.
Door de eeuwen heen groeide de kennis voortdurend. In 1578 voltooide Li Shizhen het Bencao Gangmu, een enorme encyclopedie met bijna tweeduizend middelen. In de twintigste eeuw werd de traditie in China hervormd en gestandaardiseerd tot wat in het Westen nu "traditionele Chinese geneeskunde" heet.
De Chinese geneeskunde ziet het lichaam als een samenhangend geheel, verbonden met de natuur en de seizoenen. Centraal staan yin en yang, twee tegengestelde maar elkaar aanvullende krachten, zoals koud en warm, rust en beweging. Gezondheid is hun evenwicht.
Qi is de levensenergie die door het lichaam stroomt, langs banen die meridianen heten. De vijf fasen, hout, vuur, aarde, metaal en water, beschrijven hoe organen, seizoenen, smaken en emoties elkaar beïnvloeden.
Een arts stelt niet alleen een ziekte vast, maar vooral een patroon: een beeld van wat er in het hele lichaam uit balans is. Daarvoor kijkt hij naar de tong, voelt hij de pols en stelt hij veel vragen. Twee mensen met dezelfde klacht kunnen zo een heel andere behandeling krijgen.
Lange tijd werd de kennis binnen families doorgegeven of van leraar op leerling. Artsen bestudeerden de klassieken, schreven commentaren en verzamelden eigen recepten.
Er waren ook keizerlijke medische instituten, al vanaf de Tang-dynastie, met examens en opleidingen. Naast de geleerde artsen bestond een brede volkskennis van kruiden, en waren er rondtrekkende genezers en kruidenverkopers.
Tegenwoordig leiden universiteiten voor Chinese geneeskunde in China artsen op in een opleiding van vijf jaar of langer, met ook westerse geneeskunde in het programma.
De Huangdi Neijing en het Bencao Gangmu staan sinds 2011 in het UNESCO-register van het werelddocumentair erfgoed. Het Shennong Bencao Jing en het Shanghan Lun zijn de andere grote klassieken.
Een bijzonder verhaal hoort bij een boek uit de vierde eeuw, van de geleerde Ge Hong. Hij beschreef hoe je zoete alsem in koud water weekt tegen koorts. In de jaren zeventig las de Chinese onderzoekster Tu Youyou die tekst en ontdekte zo artemisinine, een middel tegen malaria. In 2015 kreeg ze daarvoor de Nobelprijs.
In 2010 erkende UNESCO acupunctuur en moxibustie als immaterieel erfgoed.
In China werkt de traditionele geneeskunde naast de westerse, met eigen ziekenhuizen, apotheken en opleidingen. Ook in Taiwan, Hongkong en Singapore is ze belangrijk, en wereldwijd zijn er beoefenaars.
Sinds 2019 heeft de internationale classificatie van ziekten van de WHO, de ICD-11, een apart hoofdstuk met diagnoses uit de traditionele geneeskunde van China, Japan en Korea.
De wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per toepassing. Sommige middelen zijn goed onderzocht, voor veel andere ontbreekt bewijs.
Chinese middelen worden bijna altijd in formules gecombineerd. Elke formule heeft een hoofdmiddel en helpers. Bekende kruiden zijn ginseng, astragalus, dang gui, zoethout, dat veel formules in balans brengt, gember, kaneel en Chinese dadels.
Ook goji, rehmannia, pioenwortel en de paddenstoel poria horen bij de basis.
Elk middel heeft volgens de traditie een eigen aard (warm of koud), een smaak en een richting in het lichaam. Naast planten worden ook mineralen en dierlijke producten gebruikt.
Sommige Chinese middelen kunnen schadelijk zijn. Kruiden met aristolochiazuur veroorzaakten in de jaren negentig in België ernstige nierschade bij gebruikers van een vermageringskuur. Efedra kan het hart belasten. Koop alleen gecontroleerde producten en overleg met een arts.
Gebruik geen middelen van bedreigde dieren, zoals het schubdier of de tijger. Die handel bedreigt deze soorten met uitsterven.
Uit de keuken
AziëZweetdrijvende thee met vlier, duizendblad en muntEen klassieke hete thee voor het begin van een verkoudheid met koorts en weinig zweten.VerkoudheidKeelpijnVlierbes · Duizendblad · MuntOngeveer 4 koppen · 15–30 minuten trekken
AziëVerkoelende zonnetheeKruiden die een paar uur in de zon trekken: een frisse drank voor warme dagen.Warme dagenBernagie · Citroenmelisse · Bittere sinaasappel3 liter · 4–6 uur in de zon
AziëWitte-raapsoep met Chinese aspergeHeldere soep met tian men dong en witte raap: bevochtigend en verkoelend.Hoest en longenHerstel na ziekte of bevallingChinese asperge · Radijs4 personen · Voorbereiding 5 min, koken 25 min
AziëGepocheerd ei met paddenstoelen in heldere bouillonKippenbouillon met pijnboompitten, shiitake en een gepocheerd ei.Vermoeidheid en krachtDen · Shiitake5 personen · Voorbereiding 20 min (plus 30 min weken), koken 1 u 20 min
AziëLingzhi-soep met mager varkensvleesLang getrokken soep met lingzhi, Chinese yam, dadels en goji.Gezondheid en lang levenVermoeidheid en krachtLingzhi · Chinese yam · Chinese dadel4–6 personen · Voorbereiding 5 min, koken 2 u 45 min
AziëZilvervliesrijst met bamboescheuten en Chinees warkruidRijst die samen met de zaadjes van tu si zi gaar wordt.Onderrug en nierenMenstruatie en vruchtbaarheidChinees warkruid4 personen · Voorbereiding 5 min, koken 50 min
AziëVissenballetjessoep met spinazie en niu xiZelfgemaakte vissenballetjes, garnalen en spinazie in een bouillon van 'ossenknie'.Menstruatie en vruchtbaarheidOnderrug en nierenAchyranthes-wortel (huai niu xi)4 personen · Voorbereiding 30 min, koken 25 min
Alpha from Melbourne, Australia · CC BY-SA 2.0AziëWaterkers-spareribsoep met gedroogde vijgenEen verkoelende familiesoep met waterkers, vijgen en abrikozenpitten.Warme dagenHoest en longenWaterkers · Abrikoos · Vijg4 personen · Voorbereiding 10 min (plus 1 uur weken), koken 2 u 30 min
AziëVis-groentesoep met zilverhanenkamzaadLichte soep met witte vis, kombu en de zaadjes van qing xiang zi.Ogen en bloeddrukZilverhanenkam · Kelp4 personen · Voorbereiding 15 min (plus 30 min weken), koken 1 u 15 minAziëMiso-vissoep met daikon en Chinese yamSnelle misosoep met witte vis en geprakte yam.SpijsverteringChinese yam · Radijs · Kelp4 personen · Voorbereiding 30 min, koken 15 min
AziëDuivenstoofpot met Chinese yam en gojiEen van de klassieke versterkende gerechten van de Chinese kruidenkeuken.Vermoeidheid en krachtAfweerChinese yam · Goji4 personen · Voorbereiding 10 min, koken 2 u 5 min
AziëKerrierijst met Chinese kaneelZilvervliesrijst met groentekerrie op een bouillon van kaneelschors.KouHerstel na ziekte of bevallingKaneel6 personen · Voorbereiding 30 min, koken 50 min
AziëSchelpdierensoep met chuanxiongVerwarmende wintersoep met venusschelpen, gember en chuanxiong.Menstruatie en vruchtbaarheidHerstel na ziekte of bevallingBloed en doorbloedingSichuan-lavas (chuan xiong)4–6 personen · Voorbereiding 30 min, koken 1 u 10 min
AziëVissoep met papaja en tahoeEenvoudige, eiwitrijke soep voor jong en oud.AlledaagsPapaja · Soja · Gember4 personen · Voorbereiding 15 min, koken 30 min
AziëVarkenssoep met waterkastanjes en Chinese dadelsZoetige soep met wortel, waterkastanje en rode dadels.Vermoeidheid en krachtHoest en longenChinese dadel · Waterkastanje · Peen4 personen · Voorbereiding 30 min, koken 2 u 30 min
AziëKippensoep met tian qiHeldere kippensoep met notoginseng en gember.Bloed en doorbloedingVermoeidheid en krachtNotoginseng4–6 personen · Voorbereiding 10 min, koken 2 u 30 min
AziëVarkenssoep met cordyceps en vismaagRijke, versterkende soep met cordyceps, Chinese yam en vismaag.Vermoeidheid en krachtAfweerCordyceps · Chinese yam4–6 personen · Voorbereiding 10 min (plus 3 uur weken), koken 2 u 30 min
Zheng Zhou · CC BY-SA 4.0AziëSpareribsoep met lotuswortel en vier kruidenSoep met dang shen, yu zhu, sha shen en leliebol voor herstel na hoest en verkoudheid.Herstel na ziekte of bevallingHoest en longenCodonopsiswortel (dang shen) · Welriekende salomonszegel (yu zhu) · Glehniawortel (sha shen)4 personen · Voorbereiding 15 min, koken 2 u 30 min
AziëZilvervliesrijst met shiitake, doperwten en fu lingRijst die gaar wordt met fijngeprakte fu ling en shiitake.Rust en slaapAfweerPoria (fu ling) · Shiitake4 personen · Voorbereiding 15 min (plus 1 uur weken), koken 50 min
AziëKip gestoofd met jobstranenStoofpot met kip, champignons, gember en het nootachtige graan van jobstranen.Gewrichten en spierenJobstranen · Gember6 personen · Voorbereiding 20 min (plus een nacht weken), koken 2 u 10 min
AziëLongan-kippensoep met drie zadenZoete bouillon met ligusterzaad, Chinese framboos, goji en longan.Menstruatie en vruchtbaarheidBloed en doorbloedingGlanzende liguster · Chinese framboos · Goji4–6 personen · Voorbereiding 5 min, koken 2 uur
AziëVierkruidentonicumsoepVerwarmende soep met vossennoot, Chinese yam, lotuszaad, fu ling en jobstranen.Vermoeidheid en krachtRust en slaapKouVossennoot · Chinese yam · Lotus4–6 personen · Voorbereiding 10 min (plus een nacht weken), koken 1 u 10 minAziëGestoomd ei met shiitake en vossennootZachte eierpudding met garnalen en paddenstoelen op een bouillon van vossennoot.Gezondheid en lang levenVermoeidheid en krachtVossennoot · Shiitake4 personen · Voorbereiding 15 min, koken 1 uur
Kembangraps · CC BY-SA 4.0AziëCongee met jobstranen en zilvervliesrijstRijstepap voor het ontbijt, hartig of zoet.Gewrichten en spierenSpijsverteringVermoeidheid en krachtJobstranen4 personen · Voorbereiding 5 min (plus een nacht weken), koken 1 uur
AziëZoete maissoep met astragalusMaissoep op een bouillon van het 'jaden windscherm'.AfweerVerkoudheidAstragaluswortel (huang qi) · Witte atractylodes (bai zhu) · Saposhnikoviawortel (fang feng)4–6 personen · Voorbereiding 15 min, koken 35 min
AziëGestoomde zwarte kip met dadels en longanHet traditionele herstelgerecht na een bevalling.Herstel na ziekte of bevallingBloed en doorbloedingChinese dadel · Longan · Sesam4 personen · Voorbereiding 20 min (plus 30 min marineren), stomen 1 uur
AziëDuiveneisoep met witte trilzwamEen snelle soep om op krachten te komen.Herstel na ziekte of bevallingWitte trilzwam4–6 personen · Voorbereiding 10 min (plus 10 min weken), koken 5 min
AziëGestoofd sesamrundvlees met venkelRundvlees in een korst van geroosterde sesam, op smaak met venkelzaad.SpijsverteringKouSesam · Venkel4 personen · Voorbereiding 20 min (plus 2 uur laten staan), koken 40 min
AziëVegetarische achtschattensoepZoete kruidensoep met kastanjes, ginkgonoten, dadels en trilzwam; warm of koud.AlledaagsWitte trilzwam · Ginkgo · Chinese dadel6–8 personen · Voorbereiding 30 min, koken 2 u 15 minAziëZoete soep met witte trilzwam, lotuswortel en dadelsVersterkende dessertsoep met kandijsuiker.Vermoeidheid en krachtBloed en doorbloedingWitte trilzwam · Lotus · Chinese dadel4–6 personen · Voorbereiding 15 min (plus 15 min weken), koken 1 u 5 min
AziëGestoomde peren met bei muWarm dessert voor droge, verstopte longen.Hoest en longenKievitsbloembol (bei mu) · Peer · Kaneel4–6 personen · Voorbereiding 5 min, stomen 1 uur
2225Group8 · CC BY-SA 3.0AziëZwarte-sesamdrankEen warme drank in vijf minuten.Bloed en doorbloedingHaar en hoofdhuidHuidverzorgingSesam1 glas · 5 minutenRegister
Let opAzië · Kruid · № 345
Crocus sativus
Traditioneel toegeschreven
Stimulerend, lustopwekkend, maagversterkend, pijnstillend, krampwerend, kalmerend, menstruatiebevorderend; bij uitblijvende menstruatie, koorts, hysterie, melancholie, witte vloed, aambeien; pasta bij kneuzingen, zenuw- en reumapijn.
Let opEuropa · Kruid · № 45
Salvia officinalis
Keukenkruid. Enkele kleine studies wijzen op mogelijke effecten op geheugen en bloedvetten, maar het bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 140
Santalum album
In de Ayurveda als 'verkoelend' middel bij huidirritatie en urinewegklachten gebruikt; de olie wordt in aromatherapie gebruikt. Klinisch bewijs is beperkt.
Let opAzië · Kruid · № 650
Saposhnikovia divaricata
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind; bij spierpijn, pijnlijke diarree, reumatische klachten en krampen.
Let opAzië · Kruid · № 745
Biancaea sappan (syn. Caesalpinia sappan)
Traditioneel toegeschreven
Laat het bloed stromen bij menstruatiepijn en letsel.
Let opAzië · Kruid · № 719
Sargassum pallidum (en S. fusiforme)
Traditioneel toegeschreven
Verzacht verhardingen door slijm-vuur zoals struma en gezwollen klieren; voert vocht af.
Let opNoord-Amerika · Kruid · № 633
Sassafras albidum
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind, vocht en kou bij gewrichtsklachten, ook als er hitte bij is, laat het bloed stromen bij stase na trauma of bij uitblijvende menstruatie, en wordt gebruikt bij jeukende huid.
Let opAzië · Kruid · № 666
Equisetum hyemale
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind-hitte rond de ogen, stopt bloedingen en is plasbevorderend.
Let opAzië · Kruid · № 592
Schisandra chinensis
Traditioneel toegeschreven
Versterkend, samentrekkend, stimulerend, adaptogeen; ondersteunt uitgeputte bijnieren (vermoeidheid), bevordert slaap en welzijn, beschermt de lever.
Let opAzië · Kruid · № 657
Schizonepeta tenuifolia
Traditioneel toegeschreven
Opent het oppervlak bij verkoudheid (warm of koel, afhankelijk van de combinatie), helpt uitslag doorkomen en stopt verkoold bloedingen.
Let opAfrika · Kruid · № 117
Senna alexandrina
Blad en peulen bevatten sennosiden: een prikkelend laxeermiddel dat bij kortdurende verstopping werkt. Het is opgenomen in moderne vrij verkrijgbare laxeermiddelen.
Let opAfrika · Voeding · № 356
Sesamum indicum
Traditioneel toegeschreven
Verzachtend, huidverzachtend, urinedrijvend, menstruatie- en melkbevorderend, laxerend; bladeren bij luchtwegklachten, diarree en dysenterie bij kinderen, blaascatarre; zaden bij bloedende aambeien, uitblijvende of pijnlijke menstruatie.
Let opAzië · Paddenstoel · № 145
Lentinula edodes
Een eetbare paddenstoel. Lentinan uit shiitake wordt in Japan in de oncologie onderzocht en gebruikt; voor gewone shiitake als 'immuunversterker' is er weinig bewijs.
Let opAzië · Kruid · № 367
Eleutherococcus senticosus
Traditioneel toegeschreven
Adaptogeen, verhoogt aanmaak van interferon; vooral bij herpes simplex, versterkt het immuunsysteem tegen verkoudheid en griep; verder bij hoge bloeddruk, nierziekte, diabetes, slapeloosheid, artritis.
Let opAzië · Kruid · № 749
Polygonatum sibiricum
Traditioneel toegeschreven
Versterkt milt en nieren, bevochtigt de longen en vult de essentie aan.
Let opAzië · Kruid · № 644
Ligusticum chuanxiong (syn. L. striatum)
Traditioneel toegeschreven
Bevordert de bloedsomloop, helpt bij menstruatieklachten en als herstellend tonicum na de bevalling en zou hoge bloeddruk verlagen; verwarmend.
Let opAzië · Voeding · № 220
Citrus sinensis
Traditioneel toegeschreven
Tegen roos; zoete sinaasappels goed voor huid en haar.
Let opAzië · Kruid · № 180
Papaver somniferum
Het melksap van de onrijpe zaadbol (opium) bevat morfine, codeïne en andere alkaloïden. Morfine en daarvan afgeleide opioïden zijn onmisbare pijnstillers in de moderne geneeskunde, maar zeer verslavend. De zaden (maanzaad) zijn een gewoon voedingsmiddel.
Let opAzië · Kruid · № 313
Ophiopogon japonicus
Traditioneel toegeschreven
Bevordert de afscheiding van lichaamsvochten, versterkend, kalmerend, hoestremmend, bloedsuikerverlagend, antibacterieel.
Let opEuropa · Kruid · № 95
Symphytum officinale
Uitwendige preparaten zijn onderzocht bij kneuzingen, verstuikingen en rugpijn en lijken daar pijn te verminderen. Het bevat allantoïne, dat weefselherstel zou ondersteunen.
Let op
Let opAzië · Kruid · № 680
Sophora flavescens
Traditioneel toegeschreven
Voert vochtige hitte af bij jeukende huid, afscheiding en dysenterie; uitwendig als wassing.
Let opAzië · Kruid · № 742
Spatholobus suberectus (syn. Millettia reticulata)
Traditioneel toegeschreven
Beweegt én voedt het bloed; bij zwakte, gevoelloosheid en pijnlijke gewrichten.
Let opAzië · Voeding · № 519
Luffa cylindrica
Traditioneel toegeschreven
Zaden braakopwekkend, laxerend, urinedrijvend; vrucht verkoelend, verzachtend, eetlustopwekkend, urinedrijvend, melkbevorderend; olie bij huidaandoeningen.
Let opAzië · Mineraal · № 794
Stalactitum (calciumcarbonaat)
Traditioneel toegeschreven
Laat de longenergie dalen bij astma en chronische bronchitis en bevordert de melkafscheiding.
Let opAzië · Kruid · № 716
Xanthium strumarium (syn. X. sibiricum)
Traditioneel toegeschreven
Opent de neus bij bijholteontsteking en verdrijft wind en vocht bij pijn en jeuk.
Let opAzië · Kruid · № 676
Stellaria dichotoma var. lanceolata
Traditioneel toegeschreven
Koelt hitte door yin-tekort, koorts na een ziekte en hitte bij ondervoeding van kinderen.
Let opAzië · Kruid · № 724
Stemona sessilifolia (en S. japonica)
Traditioneel toegeschreven
Bevochtigt de longen bij acute en chronische hoest; uitwendig tegen luizen en vlooien.
Let opAzië · Kruid · № 709
Stephania tetrandra
Traditioneel toegeschreven
Plasbevorderend bij oedeem (vooral van de benen) en pijnstillend bij hete, gezwollen gewrichten.
Let opMidden-Amerika en Caraïben · Kruid · № 456
Cassia tora
Traditioneel toegeschreven
Mild laxerend, zuiverend; darmklachten en koorts bij doorkomende tanden, kompres bij jicht, ischias en gewrichtspijn; zaden bij ringworm, schurft en eczeem; wortel bij slangenbeten.
Let opAzië · Kruid · № 664
Vitex rotundifolia (syn. V. trifolia)
Traditioneel toegeschreven
Verdrijft wind-hitte bij hoofdpijn en oogpijn, en verlicht krampen en zwaarte in de ledematen.
Let opAzië · Mineraal · № 702
Talcum (hydromagnesiumsilicaat)
Traditioneel toegeschreven
Verkoelend en verzachtend bij pijnlijk plassen en zomerhitte; uitwendig drogend op nattende huid.
Let opAzië · Voeding · № 268
Triticum aestivum
Traditioneel toegeschreven
Versterkt, verjongt, verzacht zweren, wekt eetlust, bevordert genezing van botbreuken, geeft stabiliteit, gezonde teint; licht lustopwekkend; anti-stress ontbijt.
Let opAzië · Kruid · № 722
Aster tataricus
Traditioneel toegeschreven
Lost slijm op en stilt hoest bij hoest door kou met veel slijm.
Let opEuropa · Kruid · № 98
Thymus vulgaris
Traditioneel gebruikt bij hoest en bronchitis; thymol uit de olie remt in het laboratorium bacteriën en schimmels. Er zijn enkele studies met hoestsiropen op basis van tijm.
Let opAzië · Kruid · № 691
Sophora tonkinensis
Traditioneel toegeschreven
Koelt vuur in het bovenlichaam bij een gezwollen, pijnlijke keel en tandvlees.